Dioksanlar

Dioksanlar — oddiy siklik efirlar. Mol. m. 88,10, rangeiz yonuvçan suyuqlik. Suv, spirt va efirga yaxşi aralaşadi. Suv b-n azeotrop aralaşma hosil qiladi. Kuçsiz oksidlovçilar, suyultirilgan kislota va işqorlar, ammiak ta'siriga çidamli. Barkaror komplekslar, mas, Br2, SO,, fosfat kislota b-n bromlaş, sulfidlaş, fosforillaşda qöllaniladigan birik-malar olişda işlatiladi. Kimyoviy xossalari jihatidan oddiy alifatik efirlarga öxşaydi. Etilenglikolni sulfat kislota b-n haydab olinadi. Atsetilsellyuloza, smola, kauçuklar, mineral va ösimlik moylarini yaxşi eritadi. Köpgina böyoq va detergentlarga erituvçi sifatida qöşiladi. Neft moylarini tozalaşda işlatiladi. Uçta izomeri mavjud: 1,2 D; 1,3 D va 1,4 D. 1,2 D piroksid, gidrogenlanganda 1,4-butandiol, kislotali yoki işqoriy mu-xitda gidrolizga uçratilsa, 4-gidroksi-moy aldegid hosil qiladi. Qaynaş t-rasi 116—117°, ziçligi 1000,9 kg/m3. 1,2 D bis-metilsulfonat 1,4-butandiolga vodorod peroksid ta'sir ettirib olinadi. 1,3 D — kimyoviy xossalari jihatidan siklik atsetal. Suyuklaniş t-rasi 42°, qaynaş t-rasi 105°, ziçligi 1034,2 kg/ m3. SNO b-n 1,3-propandiolni özaro ta'sir ettiriş usuli b-n olinadi. 1,3 D yelim (elastiklik xususiyatini oşiradi), böyoq (saqlanganda böyoq yuzasida parda hosil bölişini kamaytiradi) i. ç.da qöllaniladi. 1,4 D (dietilendioksid) — öta gigroskopik modda. Suyuklaniş t-rasi 11,3°, qaynaş t-rasi 101,32°, ziçligi 1033,6 kg/m3.