Dipol

Dipol (di... va yun. polos — qutb) 1) elektr D. — bir-biridan masofada joylaşgan miqdor jihatdan özaro teng va turli işorali ikki nuqtaviy zaryad +q va —q dan taşkil topgan sistema. Taşqi elektrostatik maydon ta'siri bölmagan holda, molekula tarkibidagi musbat va manfiy zaryadlarning oğirlik markazlari bir-biriga nisbatan ma'lum masofaga siljigan bölsa, bunday molekulaga elektr D. deb qaraş mumkin. Bu esa taşqi elektr maydonga joylaştirilgan dielektriklarda sodir bölayotgan fizik jarayonlarni tuşunişda katta qulayliklar yaratadi; 2) magnit D. — aylanma tokka va magnit xususiyatiga ega bölgan jism. Ma'lumki, har qanday jism atomlardan taşkil topgan. Atomlar tarkibidagi elektronlar yopiq orbita böyiça juda katta tezlik b-n harakatlanib, aylanma toklarni vujudga keltiradi. Aylanma tokning musbat yoki şim. qutbi deb konturdan magnit induksiya vektorining çiqiş tomoni, unga teskari tomoni esa manfiy yoki jan. qutbi deb ataladi. Agar biror jiyemdagi elektronlarning orbitadagi harakati tufayli vujudga kelgan aylanma toklar özaro ma'lum tartibda joylaşib, ularning magnit maydonlari bir-birlarini kuçaytirib yuborsa, bunday jism magnit xususiyatiga ega böladi. Şuning uçun istagan magnitni qator katta va kiçik bölakçalarga ajratib yuborilganda ham, har bir bölakça şim. va jan. qutbga ega bölib, magnitlik xususiyatini saklab qoladi.