Dirijabl
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 296-b. — ziyouz.com
Dirijabl (frans. dirigeable — boşqariluvçi) — havodan yengil uçiş apparati; boşqariladigan aerostat; korpusiga töldirilgan gaz (geliy yoki vodorod)ning kötariş kuçi hisobiga balandlaydi. Asosiy qismlari: korpus, qanot, stabilizator, boşqariş rullari, odamlar ötiradigan va dvigatellar örnatiladigan qismi — gondola. D.ga bir yoki bir neça vintli dvigatel örnatiladi. D.ning yumşoq, yarim qat-tiq turlari böladi. D. korpusi pişiq matodan qilinadi, ba'zilarining qorin tomoniga metall ferma ham örnatiladi. D.ni balandlatiş uçun ballast (ortiqça yuk)ning bir qismi taşlanadi, pastlatiş uçun gazning bir qismi çiqarib yuboriladi. D.ning tezligi 100—135 km/soat dan oşmaydi, hajmi — 200 ming m3gaça. D.lar boriş qiyin bölgan, aerodromlar yöq joylarga yuk va yölovçilar taşişda, suv osti kemalarini qidirişda qöllanilgan. Fransuz ixtiroçisi A. Jiffar bug dvigatelli boşqariladigan aerostatda birinçi bölib parvoz qilgan (1852). D.dan asosan 20-a. 50-yillarigaça foydalanilgan. 70-y.larda qisman tiklangan (mas, GFR, Fransiyada). Hozir D. örniga vertolyot işlatilmoqda.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДИРИЖАБЛЬ (франц. dirigeable — бошқарилувчи) — ҳаводан енгил учиш аппарати; бошқариладиган аэростат; корпусига тўлдирилган газ (гелий ёки водород)нинг кўтариш кучи ҳисобига баландлайди. Асосий қисмлари: корпус, қанот, стабилизатор, бошқариш руллари, одамлар ўтирадиган ва двигателлар ўрнатиладиган қисми — гондола. Д.га бир ёки бир неча винтли двигатель ўрнатилади. Д.нинг юмшоқ, ярим қат-тиқ турлари бўлади. Д. корпуси пишиқ матодан қилинади, баъзиларининг қорин томонига металл ферма ҳам ўрнатилади. Д.ни баландлатиш учун балласт (ортиқча юк)нинг бир қисми ташланади, пастлатиш учун газнинг бир қисми чиқариб юборилади. Д.нинг тезлиги 100—135 км/соат дан ошмайди, ҳажми — 200 минг м3гача. Д.лар бориш қийин бўлган, аэродромлар йўқ жойларга юк ва йўловчилар ташишда, сув ости кемаларини қидиришда қўлланилган. Француз ихтирочиси А. Жиффар буг двигателли бошқариладиган аэростатда биринчи бўлиб парвоз қилган (1852). Д.дан асосан 20-а. 50-йилларигача фойдаланилган. 70-й.ларда қисман тикланган (мас, ГФР, Францияда). Ҳозир Д. ўрнига вертолёт ишлатилмоқда.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.