Dispers sistemalar
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 303–304-b. — ziyouz.com
Dispers sistemalar - ikki yoki undan ortiq fazalarning tekis tarqalgan mayda zarralaridan tuzilgan geterogen sistemalar. Odatda, fazalardan biri uzluksiz dispersion muhit hosil qilib, boşqa fazalar (bir yoki bir neçta dispersion fazalar) esa şu muhitda mayda kristallar, qattiq amorf zarralar, tomçilar yoki pu-fakçalar şaklida bir tekis tarqaladi. D. s. murakkab tuzilişga ega böli-şi ham mumkin, uzluksiz dispersion muhit hosil qila oladigan, bir-birining hajmiga singib ketgan ikki fazadan iborat sistema bunga misol böla oladi. D. s. zarralarning katta-kiçikligiga qarab ikki guruhga bölinadi: 1) dispers faza zarralari 1 mkm va undan katta bölgan dağal D. s. (suspenziya, tutun, tuman, emulsiya va b,); 2) dispers faza zarralari 1 nm dan 1 mkm gaça bölgan kolloid sistemalar. Dispers faza zarralari 1 nm gaça (atomlar va kiçik molekulalar ölça-miga teng) bölgan zarralardan tuzilgan sistemalar çin eritmalarni taşkil etadi. D. s.ning fizik-kimyoviy xossalari dispers faza b-n dispersion muhit orasidagi molekulalararo boğlanişga hamda ular orasida hosil böladigan yuzaga boğliq. D. s.ning xossalari kolloid kimyova örganiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДИСПЕРС СИСТЕМАЛАР - икки ёки ундан ортиқ фазаларнинг текис тарқалган майда зарраларидан тузилган гетероген системалар. Одатда, фазалардан бири узлуксиз дисперсион муҳит ҳосил қилиб, бошқа фазалар (бир ёки бир нечта дисперсион фазалар) эса шу муҳитда майда кристаллар, қаттиқ аморф зарралар, томчилар ёки пу-факчалар шаклида бир текис тарқалади. Д. с. мураккаб тузилишга эга бўли-ши ҳам мумкин, узлуксиз дисперсион муҳит ҳосил қила оладиган, бир-бирининг ҳажмига сингиб кетган икки фазадан иборат система бунга мисол бўла олади. Д. с. зарраларнинг катта-кичиклигига қараб икки гуруҳга бўлинади: 1) дисперс фаза зарралари 1 мкм ва ундан катта бўлган дағал Д. с. (суспензия, тутун, туман, эмульсия ва б,); 2) дисперс фаза зарралари 1 нм дан 1 мкм гача бўлган коллоид системалар. Дисперс фаза зарралари 1 нм гача (атомлар ва кичик молекулалар ўлча-мига тенг) бўлган зарралардан тузилган системалар чин эритмаларни ташкил этади. Д. с.нинг физик-кимёвий хоссалари дисперс фаза б-н дисперсион муҳит орасидаги молекулалараро боғланишга ҳамда улар орасида ҳосил бўладиган юзага боғлиқ. Д. с.нинг хоссалари коллоид кимёва ўрганилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.