Dispersiya

Dispersiya (lot. dispersio — tarqaliş, soçiliş) — 1) matematikada — tasodifiy miqdor D.si; tasodifiy miqdorning matematik kutiliş atrofidagi ziçligi darajasini aks ettiradigan tuşunça. Ta'rifga köra D. tasodifiy mikdor b-n uning matematik kutilişi orasidagi ayirma kvadratining matematik kutilişiga teng. 2) fizikada — örganilayotgan fizik kattalikning tasodifan ölçangan qiymati uning örtaça qiymatlaridan farklanişi darajasi. Tajribada esa D. deb tasodifiy ölçangan qiymatlarni ularning örtaça arifmetik qiymatidan oğişişlari kvadratlarining örtaça arifmetik kattaligi tuşuniladi. Fizikada, mas, quyidagi iboralar mavjud: 1. Elektromagnit tölqinlar D.si — muhitda tarqalayotgan elektromagnit tölqinlar tezligining tölqin çastotasi (tölqin uzunligi)ga boğlikligi. 2. Dielektrik kirituvçanlik D.si — özgaruvçan elektromagnit maydonga joylaşgan modda dielektrik kirituvçanligining şu maydon tebranişlar çastotasiga boğlikdigi. 3. Yorugdik D.si — yoruglikning difraksiyalanişi, interferen-siyalanişi va ikki muqit çegarasida sinişi natijasida monoxromatik taşkil etuvçilarga, ya'ni spektrga ajralişi. Xususiy xrlda, yoruglik D.si — muhitning mutlaq sindiriş körsat-kiçining şu muhitga tuşayotgan yoruğlik çastotasiga boğliqligini körsatadi.