Dissertatsiya
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 310-b. — ziyouz.com
Dissertatsiya (lot. dissertatio — tadqiqot, mulohaza) — ilmiy daraja oliş uçun taqdim etilgan va jamoatçilik oldida yakka tartibda himoya qilinadigan ilmiy asar. D. himoya qiliş dastlab örta asrlarda nemis tilida sözlaşadigan mamlakatlarning un-tlarida paydo bölgan. 16—17-a.larda boşqa mamlakatlarga ham tarqala boşlagan. Özbekistonda 1934 y.dan fan nomzodi va fan doktora ilmiy dara-jasini oliş uçun D. himoya qiliş joriy etila boşladi. Fan nomzodi ilmiy darajasini oliş uçun himoya qilinadigan D. yangi ilmiy-amaliy xulosa va tavsiyalarni öz içiga oli-şi, uning muallifi (dissertant) tanlangan mutaxassislik böyiça çuqur ilmiy-nazariy bilimga ega ekanligini körsatib berişi lozim. Fan d-ri ilmiy darajasini oliş uçun himoya qilinadigan D. fan va texnikaning muayyan sohasidagi katta ilmiy nazariy muammoni hal qilişi, fan va amaliyotning rivojiga ulkan hissa bölib qöşilişi lozim. Nomzodlik va doktorlik D.lari oliy öquv yurtlari yoki i. t. institutlarida taşkil etilgan ixtisoslaştirilgan ilmiy kengaşlarda himoya qilinadi. Himoyaga taqdim etilgan D.ning asosiy mazmuni alohida kitob tarzida yoki jur., ilmiy töplam va b. naşrlarda e'lon qilinişi lozim. Ularning soni va hajmi ÖzR Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Oliy attestatsiya komissiyasi (OAK) tomonidan belgilanadi. Şuningdek, muhim ixtiro va kaşfiyotlar, ayrim şaxs yoki jamoa tomonidan yangi maşina, boşqariş tizimi, turli asboblar, qurilma va texnologik jarayenlar yaratişdagi tugallangan işlar, bir muallif tomonidan tayyorlangan mustaqil ilmiy yoki ilmiy metodik asar darajasida bölgan original dareliklar ham ilmiy ma'ruza şaklida D. örnida himoyaga takdim etilişi mumkin. D. himoyasi oldidan uning asosiy mazmuni va xulosalari yozilgan avtoreferat e'lon qilinadi. Himoya qilingan nomzodlik va doktorlik D.lari OAK tomonidan belgilangan muddatlarda tasdiklangandan söng D. himoya qilgan şaxslarga davlat tomonidan tasdikdangan namunadagi diplom topşiriladi. Himoya qilingan D.lar himoya ötgan ilmiy muassasa kutubxo-nasida, şuningdek, muayyan soha kutubxonalarida saqlanadi.
ÖzRda 2000/2001 öquv yilidan boşlab oliy ta'lim tizimida magistrlar uçun ilmiy yoki ilmiy texnikaviy mazmundagi magistrlik D.sini himoya qiliş joriy etilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДИССЕРТАЦИЯ (лот. dissertatio — тадқиқот, мулоҳаза) — илмий даража олиш учун тақдим этилган ва жамоатчилик олдида якка тартибда ҳимоя қилинадиган илмий асар. Д. ҳимоя қилиш дастлаб ўрта асрларда немис тилида сўзлашадиган мамлакатларнинг ун-тларида пайдо бўлган. 16—17-а.ларда бошқа мамлакатларга ҳам тарқала бошлаган. Ўзбекистонда 1934 й.дан фан номзоди ва фан доктора илмий дара-жасини олиш учун Д. ҳимоя қилиш жорий этила бошлади. Фан номзоди илмий даражасини олиш учун ҳимоя қилинадиган Д. янги илмий-амалий хулоса ва тавсияларни ўз ичига оли-ши, унинг муаллифи (диссертант) танланган мутахассислик бўйича чуқур илмий-назарий билимга эга эканлигини кўрсатиб бериши лозим. Фан д-ри илмий даражасини олиш учун ҳимоя қилинадиган Д. фан ва техниканинг муайян соҳасидаги катта илмий назарий муаммони ҳал қилиши, фан ва амалиётнинг ривожига улкан ҳисса бўлиб қўшилиши лозим. Номзодлик ва докторлик Д.лари олий ўқув юртлари ёки и. т. институтларида ташкил этилган ихтисослаштирилган илмий кенгашларда ҳимоя қилинади. Ҳимояга тақдим этилган Д.нинг асосий мазмуни алоҳида китоб тарзида ёки жур., илмий тўплам ва б. нашрларда эълон қилиниши лозим. Уларнинг сони ва ҳажми ЎзР Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Олий аттестация комиссияси (OAK) томонидан белгиланади. Шунингдек, муҳим ихтиро ва кашфиётлар, айрим шахс ёки жамоа томонидан янги машина, бошқариш тизими, турли асбоблар, қурилма ва технологик жараенлар яратишдаги тугалланган ишлар, бир муаллиф томонидан тайёрланган мустақил илмий ёки илмий методик асар даражасида бўлган оригинал дареликлар ҳам илмий маъруза шаклида Д. ўрнида ҳимояга такдим этилиши мумкин. Д. ҳимояси олдидан унинг асосий мазмуни ва хулосалари ёзилган автореферат эълон қилинади. Ҳимоя қилинган номзодлик ва докторлик Д.лари OAK томонидан белгиланган муддатларда тасдиклангандан сўнг Д. ҳимоя қилган шахсларга давлат томонидан тасдикданган намунадаги диплом топширилади. Ҳимоя қилинган Д.лар ҳимоя ўтган илмий муассаса кутубхо-насида, шунингдек, муайян соҳа кутубхоналарида сақланади.
ЎзРда 2000/2001 ўқув йилидан бошлаб олий таълим тизимида магистрлар учун илмий ёки илмий техникавий мазмундаги магистрлик Д.сини ҳимоя қилиш жорий этилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.