Dissipativ sistemalar
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 311-b. — ziyouz.com
Dissipativ sistemalar (lot. dissipatus — tarqalib ketgan, soçilib ketgan) — harakat davomida töla mexanik energiyasi (kinetik va potensial energiyalar yiğindisi) uzluksiz kamaya borib, boşqa energiya şakllariga, mas, issiklik, nurlaniş va h. k. energiyaga aylana boradigan dinamik sistemalar. D. yeda mexanik energiyaning kamaya boriş sur'atini tavsiflovçi funksiya dissipativ funksiya deyiladi. D. yeni konservativ va konservativ bölmagan (energiya oluvçi va beruvçi) sistemalardan farq qiliş kerak, çunki D. yeda taşkaridan energiya olin-maydi va taşkariga energiya berilmaydi. Suyuklik yoki gaz oqimida harakatlanadigan va şu oqim ta'siriga uçraydigan jismlar; bir jiyemning boşqa jismda işqalanib harakat qilişi; jiyemning qovuşoq muhitdagi harakati va b. unga misol bölişi mumkin. Samolyotlar dinamikasida, ballistika va mexanikaning boşqa bölimlarida D. s. alohida örganiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДИССИПАТИВ СИСТЕМАЛАР (лот. dissipatus — тарқалиб кетган, сочилиб кетган) — ҳаракат давомида тўла механик энергияси (кинетик ва потенциал энергиялар йиғиндиси) узлуксиз камая бориб, бошқа энергия шаклларига, мас, иссиклик, нурланиш ва ҳ. к. энергияга айлана борадиган динамик системалар. Д. еда механик энергиянинг камая бориш суръатини тавсифловчи функция диссипатив функция дейилади. Д. ени консерватив ва консерватив бўлмаган (энергия олувчи ва берувчи) системалардан фарқ қилиш керак, чунки Д. еда ташкаридан энергия олин-майди ва ташкарига энергия берилмайди. Суюклик ёки газ оқимида ҳаракатланадиган ва шу оқим таъсирига учрайдиган жисмлар; бир жиемнинг бошқа жисмда ишқаланиб ҳаракат қилиши; жиемнинг қовушоқ муҳитдаги ҳаракати ва б. унга мисол бўлиши мумкин. Самолётлар динамикасида, баллистика ва механиканинг бошқа бўлимларида Д. с. алоҳида ўрганилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.