Dnepropetrovsk viloyati
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 325–326-b. — ziyouz.com
Dnepropetrovsk viloyati - Ukraina tarkibidagi viloyat. 1932 y. 27 fev.da taşkil etilgan. Dnepr daryosining örta va quyi oqimi havzasida. Mayd. 31,9 ming km2. Aholisi 3811 ming kişi (1997), asosan ukrainlar; şuningdek, rus, yahudiy, belorus va b. millat vakillari ham yaşaydi. D.v. 20tumanga bölingan, 19 şaqar, 54 şaharça bor. D.v.ning yer yuzasi baland-past tekislik, ğarbida Dnepr böyi qirlari, markaziy qismida Dnepr böyi pasttekisligi bor. Iqlimi mö'tadil konti-nental iqlim. Yanv.ning örtaça t-rasi — 5° dan (Nikopol) — 6,5° gaça, iyulniki 21,8° dan (Nikopol) 22,6° gaça (Pavlograd). Yillik yoğin şim.da 450 mm, jan.da 400 mm. Eng yirik daryosi — Dnepr. Tuproği qoratuproq. Dare vodiylari va orollarida örmonlar uçraydi.
D.v.da sanoat yetakçi örinda. Viloyat sanoati temir rudasi va temirli kvarsit (Krivoy Rog havzasi), marganets rudasi (Nikopol koni), titan, nikel, boksit, toşkömir (Ğarbiy Donbass) va qönğir kumir (Dnepr qönğir kömir havzasi), tabiiy gaz (Sariçanka tumani), mineral quriliş materiallari (granit, kaolin, dolomit), ötga çidamli gil zaxiralari asosida işlaydi. Krivoy Rog xavzasi, Nikopol va Marganets ş.lari va jan.- şarqiy qismida konçilik sanoati rivojlangan. Dnepropetrovskda qora metallurgiya, quvur z-dlari, Krivoy Rogda kora metallurgiya, maşinasozlik z-dlari va b. bor. Koks kimyosi va kimyo sanoatlari, quriliş materiallari, yoğoçsozlik sanoati ham rivojlangan. Oziq-ovqat va yengil sanoat tarmoqlari muhim örin egallaydi. Dnepr böyi, Krivoy Rog va Dneprodzerjinsk GRESlari, Dneprodzerjinsk GES işlab turibdi. Şebelinka — Dnepropetrovsk — Krivoy Rog — Odessa, Pereşçepino — Dnepropetrovsk gaz quvurlari, Kremençug — Krivoy Rog — Xerson neft quvurlari bor.
Q.x.da tovar mahsulotlari ham yetiştiriladi. Donli ekinlardan kuzgi buğdoy, makkajöxori, bahori arpa, texnika ekinlaridan kungaboqar, qand lavlagi, soya ekiladi. Boğdorçilik, mevaçilik va tokçilik rivojlangan. Çorvaçiligida qoramol, çöçqa, qöy-eçki boqiladi. Parrandaçilik, asalariçilik, ipakçilik va baliq ovlaş (Dnepr va uning irmoqlarida) ham muhim örin tutadi. Transportning asosiy turi — t.y. Avtomobil va daryo transportlari, Dnepr daryosi katta ahamiyatga ega. Yirik portlari: Dnepropetrovsk, Dneprodzerjinsk, Nikopol. 11 oliy öquv yurti, 7 teatr, 6 muzey bor.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДНЕПРОПЕТРОВСК ВИЛОЯТИ - Украина таркибидаги вилоят. 1932 й. 27 фев.да ташкил этилган. Днепр дарёсининг ўрта ва қуйи оқими ҳавзасида. Майд. 31,9 минг км2. Аҳолиси 3811 минг киши (1997), асосан украинлар; шунингдек, рус, яҳудий, белорус ва б. миллат вакиллари ҳам яшайди. Д.в. 20туманга бўлинган, 19 шақар, 54 шаҳарча бор. Д.в.нинг ер юзаси баланд-паст текислик, ғарбида Днепр бўйи қирлари, марказий қисмида Днепр бўйи пасттекислиги бор. Иқлими мўътадил конти-нентал иқлим. Янв.нинг ўртача т-раси — 5° дан (Никополь) — 6,5° гача, июлники 21,8° дан (Никополь) 22,6° гача (Павлоград). Йиллик ёғин шим.да 450 мм, жан.да 400 мм. Энг йирик дарёси — Днепр. Тупроғи қоратупроқ. Даре водийлари ва оролларида ўрмонлар учрайди.
Д.в.да саноат етакчи ўринда. Вилоят саноати темир рудаси ва темирли кварцит (Кривой Рог ҳавзаси), марганец рудаси (Никополь кони), титан, никель, боксит, тошкўмир (Ғарбий Донбасс) ва қўнғир кумир (Днепр қўнғир кўмир ҳавзаси), табиий газ (Царичанка тумани), минерал қурилиш материаллари (гранит, каолин, доломит), ўтга чидамли гил захиралари асосида ишлайди. Кривой Рог хавзаси, Никополь ва Марганец ш.лари ва жан.- шарқий қисмида кончилик саноати ривожланган. Днепропетровскда қора металлургия, қувур з-длари, Кривой Рогда кора металлургия, машинасозлик з-длари ва б. бор. Кокс кимёси ва кимё саноатлари, қурилиш материаллари, ёғочсозлик саноати ҳам ривожланган. Озиқ-овқат ва енгил саноат тармоқлари муҳим ўрин эгаллайди. Днепр бўйи, Кривой Рог ва Днепродзержинск ГРЭСлари, Днепродзержинск ГЭС ишлаб турибди. Шебелинка — Днепропетровск — Кривой Рог — Одесса, Перешчепино — Днепропетровск газ қувурлари, Кременчуг — Кривой Рог — Херсон нефть қувурлари бор.
Қ.х.да товар маҳсулотлари ҳам етиштирилади. Донли экинлардан кузги буғдой, маккажўхори, баҳори арпа, техника экинларидан кунгабоқар, қанд лавлаги, соя экилади. Боғдорчилик, мевачилик ва токчилик ривожланган. Чорвачилигида қорамол, чўчқа, қўй-эчки боқилади. Паррандачилик, асаларичилик, ипакчилик ва балиқ овлаш (Днепр ва унинг ирмоқларида) ҳам муҳим ўрин тутади. Транспортнинг асосий тури — т.й. Автомобиль ва дарё транспортлари, Днепр дарёси катта аҳамиятга эга. Йирик портлари: Днепропетровск, Днепродзержинск, Никополь. 11 олий ўқув юрти, 7 театр, 6 музей бор.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.