Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Dodekafoniya

    Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 332-b. — ziyouz.com

    Dodekafoniya (yun. dodeka - ön ikki va phone — tovuş) — atonal musiqann muayyan qoidalarga böysundiriş maqsadida yaratilgan kompozi-torlik texnikasi. 1910-y.larda Avstriyada Y. M. Xauer, F. G. Klayn, şuningdek, rus kompozitori N. Roslavetslar D.ga yaqin tarzda asarlar yaratişga uringan. Mukammal D.ning qonunqoidalarini avstriya kompozitori A. Şyonberg (10 yildan ziyodroq davr mobaynida) işlab çiqib, muhimi, ijodiy amaliyotda qöllagan (1923 y., fortepiano uçun 3 ta pyesa). D.da asarni taşkil etuvçi kuy va hamohangliklar majmui seriya deb atalib, turli balandlikdagi 12 xromatik, teng huquqli tovuşning muayyan izçilli-gidan tuziladi, bunda registr, gori-zontal va vertikal yönalişlar erkin ravişda almaşadi. D. ustalari orasida A. Şyonbergning şogirdlari A. Berg, A. Vebern, rus kompozitori I. Stravinskiy, polyak V. Lyutoslavskiy, italyan mualliflari L. Dallapikkola, L. Nono, yapon kompozitorlari Yo. Matsudayra, T. Mayudzumi, K. Fukusima va b. tanilgan. Özbekistonda ilk bor F. Yanov-Yanovskiy, M. Tojiyev, N. Zoki-rov, keyinçalik M. Maxmudov, N. Ğiyosov, D. Yanov-Yanovskiy va b. kompozitorlar D.ning ayrim xususiyatlaridan foydalanişgan.

    Ad.: Kogoutek S., Texnika kompozitsii v muzike XX veka, M., 1976.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    ДОДЕКАФОНИЯ (юн. dodeka - ўн икки ва phone — товуш) — атонал мусиқанн муайян қоидаларга бўйсундириш мақсадида яратилган компози-торлик техникаси. 1910-й.ларда Австрияда Й. М. Хауэр, Ф. Г. Клайн, шунингдек, рус композитори Н. Рославецлар Д.га яқин тарзда асарлар яратишга уринган. Мукаммал Д.нинг қонунқоидаларини австрия композитори А. Шёнберг (10 йилдан зиёдроқ давр мобайнида) ишлаб чиқиб, муҳими, ижодий амалиётда қўллаган (1923 й., фортепиано учун 3 та пьеса). Д.да асарни ташкил этувчи куй ва ҳамоҳангликлар мажмуи серия деб аталиб, турли баландликдаги 12 хроматик, тенг ҳуқуқли товушнинг муайян изчилли-гидан тузилади, бунда регистр, гори-зонтал ва вертикал йўналишлар эркин равишда алмашади. Д. усталари орасида А. Шёнбергнинг шогирдлари А. Берг, А. Веберн, рус композитори И. Стравинский, поляк В. Лютославский, итальян муаллифлари Л. Даллапиккола, Л. Ноно, япон композиторлари Ё. Мацудайра, Т. Маюдзуми, К. Фукусима ва б. танилган. Ўзбекистонда илк бор Ф. Янов-Яновский, М. Тожиев, Н. Зоки-ров, кейинчалик М. Махмудов, Н. Ғиёсов, Д. Янов-Яновский ва б. композиторлар Д.нинг айрим хусусиятларидан фойдаланишган.

    Ад.: Когоутек Ц., Техника композиции в музыке XX века, М., 1976.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.