Doira
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 335–336-b. — ziyouz.com
Doira DOIRA, çildirma, çirmanda— yumaloq şakldagi özbek va tojik urma musiqa çolğusi. Uning asosiy qismi (gardişi) tok zangi, sönggi yillarda klyon (zarang), akatsiya, lölilarda tol daraxtlaridan işlanadi. Gardişning taşqi tomoniga buzoq, toy yoki eçkining oşlangan terisi krplanadi. Içki tomoniga esa ma'dandan işlangan halqaçalar osiladi (halqasizlari ham böladi). Gardiş diametri 400—510 mm ni taşkil etadi. Doirada tovuş ikki qöl barmoklari yordamida hosil qilinadi. Undan yakka ijroda (maye. «Katta öyin», «Şodiyona» kabi yirik turkum asarlarda) hamda turli xil milliy çolğu ansambllarida jörnavoz çolğu sifatida foydalaniladi. D. qadimiy musiqa çolğularidan hisoblanadi. Markaziy Osiyo (Niso ş., mil.av. 2-a.)da topilgan terrakota yodgorliklarida doi-raçi ayollar tasvirlangan. 20-a.da özbek doyra ijroçilik an'analarini Usta Olim Komilov, T. Inoğomov, D. Sottixöjayev, R. Isoxöjayev, F. Azimov, Q. Dadayev, O. Kamolxöjayev, aka-uka Islomovlar, M. Oripov, R. Otaboyev, T. Sayfiddinov, R. Samadov va b. taniggan. D. va unga yaqin urma musiqa çolğulari tojik, arman, ozar, uyğurlarda — dap, dapp, daff, def deb nomlanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДОИРА, чилдирма, чирманда— юмалоқ шаклдаги ўзбек ва тожик урма мусиқа чолғуси. Унинг асосий қисми (гардиши) ток занги, сўнгги йилларда клён (заранг), акация, лўлиларда тол дарахтларидан ишланади. Гардишнинг ташқи томонига бузоқ, той ёки эчкининг ошланган териси крпланади. Ички томонига эса маъдандан ишланган ҳалқачалар осилади (ҳалқасизлари ҳам бўлади). Гардиш диаметри 400—510 мм ни ташкил этади. Доирада товуш икки қўл бармоклари ёрдамида ҳосил қилинади. Ундан якка ижрода (мае. «Катта ўйин», «Шодиёна» каби йирик туркум асарларда) ҳамда турли хил миллий чолғу ансамблларида жўрнавоз чолғу сифатида фойдаланилади. Д. қадимий мусиқа чолғуларидан ҳисобланади. Марказий Осиё (Нисо ш., мил.ав. 2-а.)да топилган терракота ёдгорликларида дои-рачи аёллар тасвирланган. 20-а.да ўзбек дойра ижрочилик анъаналарини Уста Олим Комилов, Т. Иноғомов, Д. Соттихўжаев, Р. Исохўжаев, F. Азимов, Қ. Дадаев, О. Камолхўжаев, ака-ука Исломовлар, М. Орипов, Р. Отабоев, Т. Сайфиддинов, Р. Самадов ва б. танигган. Д. ва унга яқин урма мусиқа чолғулари тожик, арман, озар, уйғурларда — дап, дапп, дафф, дэф деб номланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.