Doira kvadraturasi
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 336-b. — ziyouz.com
Doira kvadraturasi - berilgan doiraga tengdoş kvadrat yasaş masalasi. Qad. maşhur 3 masala (ya'ni burçak triseksiyasi, kubni ikkilantiriş va D. k.) ning biri. Mil av. 5-a.da yunon olimlari sirkul va çizğiç yordamida berilgan doiraga tengdoş kvadrat yasaş masalasi b-n şuğullanişgan (mas, Gippokrat oyçalari). Ammo ularning urinişlari behuda ketgan. 1882 y.da nemis matematigi F. Lindeman D. k. masalasini sirkul va çizğiç yordamida hal qilib bölmasligini qatiy isbotladi. D. k. masalasini, mas, kvadratrisa yordamida yeçiş, taqribiy va mexanik usullar (xususan, Leonardo da Vinçi silindri) yordamida yeçiş mumkin. D. k.ni taqribiy hal qilişni, xususan şunga boğliq p ni taqribiy hisoblaşni qadimgi örta osiyolik matematiklar ham juda yaxşi bilişgan. Mac, Muhammad al-Xorazmiy, Jamşid al-Koşi va b. p sonini katta aniklik b-n hisoblaganlar.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДОИРА КВАДРАТУРАСИ - берилган доирага тенгдош квадрат ясаш масаласи. Қад. машҳур 3 масала (яъни бурчак трисекцияси, кубни иккилантириш ва Д. к.) нинг бири. Мил ав. 5-а.да юнон олимлари циркуль ва чизғич ёрдамида берилган доирага тенгдош квадрат ясаш масаласи б-н шуғулланишган (мас, Гиппократ ойчалари). Аммо уларнинг уринишлари беҳуда кетган. 1882 й.да немис математиги Ф. Линдеман Д. к. масаласини циркуль ва чизғич ёрдамида ҳал қилиб бўлмаслигини қатьий исботлади. Д. к. масаласини, мас, квадратриса ёрдамида ечиш, тақрибий ва механик усуллар (хусусан, Леонардо да Винчи цилиндри) ёрдамида ечиш мумкин. Д. к.ни тақрибий ҳал қилишни, хусусан шунга боғлиқ п ни тақрибий ҳисоблашни қадимги ўрта осиёлик математиклар ҳам жуда яхши билишган. Mac, Муҳаммад ал-Хоразмий, Жамшид ал-Коши ва б. п сонини катта аниклик б-н ҳисоблаганлар.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.