Dolerit
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 338–339-b. — ziyouz.com
Dolerit (yun. doleros — aldamçi) — kaynotip magmatik toğ jinsi, intruziv tog jinslariga nisbatan yuzaroqda hosil böladi. Içki tuzilişi ofit, poykilofit, intersertal, taşqi tuzilişi massiv, ba'zan toşbodom. Rangi krramtir kulrang. Mineral tarkibiga köra D.ning olivinli, asl va leykodolerit xillari mavjud. D.ning effuziv analogi bazalt deb ataladi. Asosan, plagioklaz, piroksen, ozroq olivindan iborat. D. bazalt tarkibli lava oqimlari markaziy qismining asta-sekin sovişidan hosil böladi. Gipabissal intruziv jinslar (dayka, sill) körinişida uçraydi. Kontinent lar, okean osti Yer pusti, orollar trapp formatsiyalarida köp tarqalgan. Özbekistonda Çatqol, Qurama, Nurota, Tomdi, Bökantov, Molguzar toğlarida uçraydi. D. b-n mis, nikel, kobalt, polimetall (qörğoşin, pyx) va b. konlar boğliq. D. quriliş materiali sifatida ham işlatiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДОЛЕРИТ (юн. doleros — алдамчи) — кайнотип магматик тоғ жинси, интрузив тог жинсларига нисбатан юзароқда ҳосил бўлади. Ички тузилиши офит, пойкилофит, интерсертал, ташқи тузилиши массив, баъзан тошбодом. Ранги кррамтир кулранг. Минерал таркибига кўра Д.нинг оливинли, асл ва лейкодолерит хиллари мавжуд. Д.нинг эффузив аналоги базальт деб аталади. Асосан, плагиоклаз, пироксен, озроқ оливиндан иборат. Д. базальт таркибли лава оқимлари марказий қисмининг аста-секин совишидан ҳосил бўлади. Гипабиссал интрузив жинслар (дайка, силл) кўринишида учрайди. Континент лар, океан ости Ер пусти, ороллар трапп формацияларида кўп тарқалган. Ўзбекистонда Чатқол, Қурама, Нурота, Томди, Бўкантов, Молгузар тоғларида учрайди. Д. б-н мис, никель, кобальт, полиметалл (қўрғошин, pyx) ва б. конлар боғлиқ. Д. қурилиш материали сифатида ҳам ишлатилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.