Dolgan tili
Manba: ÖzME, Qöşimça (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 29-b. — ziyouz.com
Dolgan tili — turkiy tillarning şarqiy tarmoğiga mansub tillardan biri. RFda Taymir (Dolgan-Nenets) mux-tor okrugida, şuningdek, Saxa Respublikasida tarqalgan. Sözlaşuvçilarning umumiy soni 5 ming kişidan ortiqroq (1990-y.lar örtalari). D.t. aloqida rivojlanişi va evenk tilittg ta'siri ostida qayta qurilişi jarayonida mustaqil til sifatida saxa tilitn ajralib çiqqan. Öz navbatida noril, pyasin, avam, xatang va popigay şevalaridan taşkil topgan. Bir qança fonetik, morfologik jihatlari bilan boşqa turkiy tillardan, xususan, saxa tilidan farq qiladi.
Dolgan maktablariga moslaştirilgan alifbe 1933 y.da saxa tilida naşr etilgan. 1973 y.la D.t.dagi birinçi kitob — Ogdo Aksyonovaning şe'rny göplami, 1984 y.da esa D.t. alifbesi naşr qilinadi. Ba'zi olimlar (mas, N.A.Baskakov) D.t.ni saxa tilining bir lahjasi deb hiyeoblaydilar.
Ad.: B a s k a k o v N., Vveleniye p izuçeniye tyurkskix yazşkov. 2 izd., M. 1969.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДОЛГАН ТИЛИ — туркий тилларнинг шарқий тармоғига мансуб тиллардан бири. РФда Таймир (Долган-Ненец) мух-тор округида, шунингдек, Саха Республикасида тарқалган. Сўзлашувчиларнинг умумий сони 5 минг кишидан ортиқроқ (1990-й.лар ўрталари). Д.т. алоқида ривожланиши ва эвенк тилиттг таъсири остида қайта қурилиши жараёнида мустақил тил сифатида саха тилитн ажралиб чиққан. Ўз навбатида норил, пясин, авам, хатанг ва попигай шеваларидан ташкил топган. Бир қанча фонетик, морфологик жиҳатлари билан бошқа туркий тиллардан, хусусан, саха тилидан фарқ қилади.
Долган мактабларига мослаштирилган алифбе 1933 й.да саха тилида нашр этилган. 1973 й.ла Д.т.даги биринчи китоб — Огдо Аксёнованинг шеърнй гўплами, 1984 й.да эса Д.т. алифбеси нашр қилинади. Баъзи олимлар (мас, Н.А.Баскаков) Д.т.ни саха тилининг бир лаҳжаси деб ҳиеоблайдилар.
Ад.: Б а с к а к о в Н., Ввеление п изучение тюркских язшков. 2 изд., М. 1969.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.