Don kuyasi
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 353-b. — ziyouz.com
Don kuyasi (Sitotroga cerealella Oliv.) — xavfli ombor zarrarkunandasi. Qurti (liçinkasi) makkajöxori sötalari, arpa, şoli, buğdoy, javdar, şuningdek, suli, oq jöxori va dukkakli ekinlar donini şikastlaydi. Kapalagi 6—9 mm, kanoti yozilganda 11 — 19 mm. Oldingi qanotlari uçli, uçida ingiçka tillarang popugi bor, kanoti asosidan qora çiziq ötgan. Qurti 7—8 mm, oqiş, boşi qönğir, harakatçan, don mağzini yeb, şu joyda ğumbakka aylanadi. Ğumbagi 6—6,5 mm, rangi töq qönğir. D. k. pillaga öralgan qurtlik holida qişlaydi, köklamda ğumbakka aylanadi. Ğumbaklik davri 10—15 kunga boradi, keyin kapalakka aylanib, urğoçisi don yuzasiga 200 tagaça tuxum qöyadi. Bir yilda 5—8 nasl beradi. Tuxumi rivojlanişi uçun 27— 28° harorat va don namligi 12%dan yuqori bölişi kerak. Tuxumdan 10—15 kunda qurt çiqadi, don b-n ovqatlanadi, Kuzda omborning devor va poliga örmalab çiqib, pilla öraydi. Özbekistonning janubiy r-nlarida dala ekinlariga ham zarar yetkazadi.
Kuraş çoralari: ombor içi, asbob-uskunalar yangi hosil qabul qilingunça insektitsidlar va b. pre-paratlar suspenziyasi yoki ularning emulsiyasi b-n dorilanadi, eşik va derazalari ziç yopilib, metil bromid, xlorpikrin yoki dixloretan preparatlari b-n dezinfeksiya qilinadi.
Lutfi Mirmaqsudova.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДОН КУЯСИ (Sitotroga cerealella Oliv.) — хавфли омбор зарраркунандаси. Қурти (личинкаси) маккажўхори сўталари, арпа, шоли, буғдой, жавдар, шунингдек, сули, оқ жўхори ва дуккакли экинлар донини шикастлайди. Капалаги 6—9 мм, каноти ёзилганда 11 — 19 мм. Олдинги қанотлари учли, учида ингичка тилларанг попуги бор, каноти асосидан қора чизиқ ўтган. Қурти 7—8 мм, оқиш, боши қўнғир, ҳаракатчан, дон мағзини еб, шу жойда ғумбакка айланади. Ғумбаги 6—6,5 мм, ранги тўқ қўнғир. Д. к. пиллага ўралган қуртлик ҳолида қишлайди, кўкламда ғумбакка айланади. Ғумбаклик даври 10—15 кунга боради, кейин капалакка айланиб, урғочиси дон юзасига 200 тагача тухум қўяди. Бир йилда 5—8 насл беради. Тухуми ривожланиши учун 27— 28° ҳарорат ва дон намлиги 12%дан юқори бўлиши керак. Тухумдан 10—15 кунда қурт чиқади, дон б-н овқатланади, Кузда омборнинг девор ва полига ўрмалаб чиқиб, пилла ўрайди. Ўзбекистоннинг жанубий р-нларида дала экинларига ҳам зарар етказади.
Кураш чоралари: омбор ичи, асбоб-ускуналар янги ҳосил қабул қилингунча инсектицидлар ва б. пре-паратлар суспензияси ёки уларнинг эмульсияси б-н дориланади, эшик ва деразалари зич ёпилиб, метил бромид, хлорпикрин ёки дихлорэтан препаратлари б-н дезинфекция қилинади.
Лутфи Мирмақсудова.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.