Don yetilişi
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 351–352-b. — ziyouz.com
Don yetilişi DON YETILIŞI, don tölişişi — ğalla ekinlari donining iste'mol qilinadigan darajada pişişi. D.ye. dumbullik ,va tuda (texnik) pişiş (mum kabi yumşoqroq) davrlariga bölinadi. Sutlaniş davrida don tuda şakllangan, rangi yaşil, tarkibida 50% atrofida suv böladi, quruq modda töplanişi davom etadi, barmoq b-n ezilganda içidan sutga öxşaş suyuqlik çiqadi. Ösimlikning eng pastki birinçi va ikkinçi tartib barglari sarğaygan, qolganlari yaşil rangda böladi. Mum pişiş davrida don sal sarğayadi. Bu davrning boşlarida donda quruq modda töplanişi töxtaydi, u ança yumşoq, sernam böladi. Şu davrning oxiriga borib, dondagi nam 22— 30% gaça kamayadi, don ziçlaşadi. Boşokli ekinlarda asosiy poya sarğayadi, faqat poyaning yuqori qismigina yaşilligiça qoladi. Töla pişiş davriga ötganda ösimlik tupi uçigaça sarğayadi, doni qotadi. Makkajöxori, oq jöxori, tariq, şolida don yetilişi va poyalar qurişi özgaça ötadi. Mac, makkajöxorining ayrim navlarida don töla yetilganda ham poya va barglar yaşil holda qolaveradi. Bu esa don uçun ekilgan makkajöxori poyalarini silos qiliş imkonini beradi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДОН ЕТИЛИШИ, дон тўлишиши — ғалла экинлари донининг истеъмол қилинадиган даражада пишиши. Д.е. думбуллик ,ва туда (техник) пишиш (мум каби юмшоқроқ) даврларига бўлинади. Сутланиш даврида дон туда шаклланган, ранги яшил, таркибида 50% атрофида сув бўлади, қуруқ модда тўпланиши давом этади, бармоқ б-н эзилганда ичидан сутга ўхшаш суюқлик чиқади. Ўсимликнинг энг пастки биринчи ва иккинчи тартиб барглари сарғайган, қолганлари яшил рангда бўлади. Мум пишиш даврида дон сал сарғаяди. Бу даврнинг бошларида донда қуруқ модда тўпланиши тўхтайди, у анча юмшоқ, сернам бўлади. Шу даврнинг охирига бориб, дондаги нам 22— 30% гача камаяди, дон зичлашади. Бошокли экинларда асосий поя сарғаяди, фақат поянинг юқори қисмигина яшиллигича қолади. Тўла пишиш даврига ўтганда ўсимлик тупи учигача сарғаяди, дони қотади. Маккажўхори, оқ жўхори, тариқ, шолида дон етилиши ва поялар қуриши ўзгача ўтади. Mac, маккажўхорининг айрим навларида дон тўла етилганда ҳам поя ва барглар яшил ҳолда қолаверади. Бу эса дон учун экилган маккажўхори пояларини силос қилиш имконини беради.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.