Doni Zokirov
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 117–118-b. — ziyouz.com
Zokirov Doni (1914.28.12, Samarqand — 1985.26.11, Toşkent) — kompozitor, sozanda (ğijjak), dirijyor. Özbekiston xalq artisti (1969). Toşkent konservatoriyasining kompozitsiya sinfini (B. Nadejdinda) tugatgan (1953). 1930 y.dan Samarqand viloyat musiqali drama te-atri xalq çolğulari orkestrida ğijjakçi, 1933 y.dan musiqa rahbari. Özbek davlat musi-qali teatrida sozanda (1936-37), Uzbek davlat filarmoniyasida xalq çolğulari orkestrining boş sozandasi (1937—40), Muqimiy nomidagi teatrda (1940—47), Uzbek davlat filarmoniyasi aşula va raqs ansamblida (1953—57) badiiy rahbar. Uzbekiston televideniyesi va radiosi özbek xalq çolğu asboblari orkestrining dirijyori (1948—53), 1957 y.dan boş dirijyori va 1960 y.dan badiiy rahbari (1989 y.dan orkestr 3. nomida). Ijodi özbek musiqa merosiga ohangdoş va usuldoş, lirik-dramatik va epik obrazlarga boy. «Oynisa» baleti (T. Litvinova librettosi, 1957, B. Giyenko b-n hamkorlikda), «Zaynab va Omon» operasi, (Zulfiya, 1958, T. Sodiqov, Yu. Rajabiy, B. Zeydman b-n), «Dalada bayram» musiqali komediyasi (Ş. Sa'-dulla, 1954, S. Boboyev b-n), «Yoşlikda bergan köngil» (3. Fatxullin, 1965), «Mening Jannatim» (S. Abdulla, 1970, K. Jabborov b-n), «Şahzoda va yetim qiz» musiqali dramalari, 2 ta simfonik (1947—50) va «Qarşi çöli gullari» (1972) vokalsimfonik syuitalari, «Davrim sadosi» (B. Umidjonov b-n, 1970) kantatasi, «Hamza» poemauvertyurasi, «Lirik poema», «Körmadim», «Bölmasa», «Ayb etmangiz», «Urtanur», «Ey, sabo» (Navoiy ğazallari) kabi romanslar, «Ona diyor», «Köçalar», «Beqiyos diyor», «Samarqandim» kabi qöşiqlar muallifi. «Amirlikning yemirilişi», «Qutluğ qon», «Uluğbek yulduzi» kabi kino-filmlarga (hammasi M. Ziv b-n) musiqa yozgan. 3. önlab xalq («Qaytarma», «Şarob», «Farğonaça» kabi) va mumtoz («Çöli Iroq», «Yovvoyi Uşşoq», «Nasrulloyi», «Rajabiy», «Navo», «Savti Navo» va b.) kuylarni özbek çolğu asboblari orkestri uçun yuksak darajada moslaştirgan. Şu bois, kompozitorning ijodiy uslubi ham özbek musiqa merosi an'analarini badiiy işonarli tarzda mujassam etgan.
Ad.: Ahmedov M., Doni Zokirov, T., 1995.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЗОКИРОВ Дони (1914.28.12, Самарқанд — 1985.26.11, Тошкент) — композитор, созанда (ғижжак), дирижёр. Ўзбекистон халқ артисти (1969). Тошкент консерваториясининг композиция синфини (Б. Надеждинда) тугатган (1953). 1930 й.дан Самарқанд вилоят мусиқали драма те-атри халқ чолғулари оркестрида ғижжакчи, 1933 й.дан мусиқа раҳбари. Ўзбек давлат муси-қали театрида созанда (1936-37), Узбек давлат филармониясида халқ чолғулари оркестрининг бош созандаси (1937—40), Муқимий номидаги театрда (1940—47), Узбек давлат филармонияси ашула ва рақс ансамблида (1953—57) бадиий раҳбар. Узбекистон телевидениеси ва радиоси ўзбек халқ чолғу асбоблари оркестрининг дирижёри (1948—53), 1957 й.дан бош дирижёри ва 1960 й.дан бадиий раҳбари (1989 й.дан оркестр 3. номида). Ижоди ўзбек мусиқа меросига оҳангдош ва усулдош, лирик-драматик ва эпик образларга бой. «Ойниса» балети (Т. Литвинова либреттоси, 1957, Б. Гиенко б-н ҳамкорликда), «Зайнаб ва Омон» операси, (Зулфия, 1958, Т. Содиқов, Ю. Ражабий, Б. Зейдман б-н), «Далада байрам» мусиқали комедияси (Ш. Саъ-дулла, 1954, С. Бобоев б-н), «Ёшликда берган кўнгил» (3. Фатхуллин, 1965), «Менинг Жаннатим» (С. Абдулла, 1970, К. Жабборов б-н), «Шаҳзода ва етим қиз» мусиқали драмалари, 2 та симфоник (1947—50) ва «Қарши чўли гуллари» (1972) вокалсимфоник сюиталари, «Даврим садоси» (Б. Умиджонов б-н, 1970) кантатаси, «Ҳамза» поэмаувертюраси, «Лирик поэма», «Кўрмадим», «Бўлмаса», «Айб этмангиз», «Уртанур», «Эй, сабо» (Навоий ғазаллари) каби романслар, «Она диёр», «Кўчалар», «Беқиёс диёр», «Самарқандим» каби қўшиқлар муаллифи. «Амирликнинг емирилиши», «Қутлуғ қон», «Улуғбек юлдузи» каби кино-фильмларга (ҳаммаси М. Зив б-н) мусиқа ёзган. 3. ўнлаб халқ («Қайтарма», «Шароб», «Фарғонача» каби) ва мумтоз («Чўли Ироқ», «Ёввойи Ушшоқ», «Насруллойи», «Ражабий», «Наво», «Савти Наво» ва б.) куйларни ўзбек чолғу асбоблари оркестри учун юксак даражада мослаштирган. Шу боис, композиторнинг ижодий услуби ҳам ўзбек мусиқа мероси анъаналарини бадиий ишонарли тарзда мужассам этган.
Ад.: Аҳмедов М., Дони Зокиров, Т., 1995.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.