Dostonçilik maktabi
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 375-b. — ziyouz.com
Dostonçilik maktabi - baxşilik san'ati markazi. Özbek folklorşunosligida Bulunğur, Narpay, Qörğon, Xorazm, Şahrisabz, Şerobod kabi yirik dostonçilik maktablaridan taşqari, Qamay, Piskent, Qulbuqon, özbeklaqay va b. şunday markazlar ham ma'lum. Ular repertuarlari, uslubi, ma'lum ijod tamoyili va ijro usullariga köra bir-biridan ajralib turadi. Mas, 19-a.da Qaşqadaryo viloyati, Qamaşi tumanining Qamay qişloği b-n boğliq Qamay D. m. mavjud bölgan. Bu maktab Dehqonobod va Ğuzor tumanlari atrofida yaşovçi Abdukarim Juyruq (19-a.), Mulla Xolnazar öğli (1910 y. v.e.), Bozor Şerqul öğli (1887—1953), Hazratqul baxşi Xudoyberdiyev (1920 y. t.) kabi 60 ga yaqin baxşilarni birlaştirgan. Ular Şahrisabz dostonçilik maktabi b-n ijodiy hamkorlikda bölgan. Qamay D. m. vakillari xalq dostonlarining lirik yönalişiga alohida e'tibor berişgan. Ular poetik şakllar taraqqiyotida Şerobod dostonçilik maktabi vakillariga nisbatan ilgarilab ketganlar. Qamay dostonçilaridan «Nuralining yoşligi» (1972, 1977), «Xonimoy» (1963) va b. dostonlar yozib olingan. Piskent D. m. Berdi baxşi nomi b-n boğliq. Mazkur maktab lirik yönalişga moyil, ba'zi jihatdan Ergaş Jumanbulbul öğlining ota-bobolari asos solgan Qörğon dostonçilik maktabi baxşilariga yaqin poetik uslubga ega bulgan. Jan. Tojikistonda yaşovçi özbeklaqay baxşilari Danğara tumanining Jorubköl qişloği b-n boğliq. Haybat Şamol öğli (19-a.), Tula Haybat öğli (1884-1966), Mustafoqul Qunduz öğli (1883—1966), Şomurod Şamol öğli (1883—1964) va b. bu maktabning iste'dodli vakillaridan hisoblangan. Bu baxşilar repertuarining asosini «Göröğli» dostonlar turkumi taşkil qilgan. Ularning matni nihoyatda qisqa, ixçam. Namangan viloyati Yangiqörğon tumani hududida Qölbuqon D. m. şakllangan. Haydar Boyça öğli, Razzoq Qozoq öğli, Usmon Mamatqul öğli, Böri baxşi, Mallavoy Hoşimovlardan yozib olingan xalq oğzaki ijodi namunalari bu maktabga Bulunğur dostonçilik maktabi ta'siri kuçli bölganligini körsatadi.
Ad.: Razzoqov H., Mirzayev T., Sobirov O., Imomov K., Özbek xalq oğzaki poetik ijodi, T., 1980.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДОСТОНЧИЛИК МАКТАБИ - бахшилик санъати маркази. Ўзбек фольклоршунослигида Булунғур, Нарпай, Қўрғон, Хоразм, Шаҳрисабз, Шеробод каби йирик достончилик мактабларидан ташқари, Қамай, Пискент, Қулбуқон, ўзбеклақай ва б. шундай марказлар ҳам маълум. Улар репертуарлари, услуби, маълум ижод тамойили ва ижро усулларига кўра бир-биридан ажралиб туради. Мас, 19-а.да Қашқадарё вилояти, Қамаши туманининг Қамай қишлоғи б-н боғлиқ Қамай Д. м. мавжуд бўлган. Бу мактаб Деҳқонобод ва Ғузор туманлари атрофида яшовчи Абдукарим Жуйруқ (19-а.), Мулла Холназар ўғли (1910 й. в.э.), Бозор Шерқул ўғли (1887—1953), Ҳазратқул бахши Худойбердиев (1920 й. т.) каби 60 га яқин бахшиларни бирлаштирган. Улар Шаҳрисабз достончилик мактаби б-н ижодий ҳамкорликда бўлган. Қамай Д. м. вакиллари халқ достонларининг лирик йўналишига алоҳида эътибор беришган. Улар поэтик шакллар тараққиётида Шеробод достончилик мактаби вакилларига нисбатан илгарилаб кетганлар. Қамай достончиларидан «Нуралининг ёшлиги» (1972, 1977), «Хонимой» (1963) ва б. достонлар ёзиб олинган. Пискент Д. м. Берди бахши номи б-н боғлиқ. Мазкур мактаб лирик йўналишга мойил, баъзи жиҳатдан Эргаш Жуманбулбул ўғлининг ота-боболари асос солган Қўрғон достончилик мактаби бахшиларига яқин поэтик услубга эга булган. Жан. Тожикистонда яшовчи ўзбеклақай бахшилари Данғара туманининг Жорубкўл қишлоғи б-н боғлиқ. Ҳайбат Шамол ўғли (19-а.), Тула Ҳайбат ўғли (1884-1966), Мустафоқул Қундуз ўғли (1883—1966), Шомурод Шамол ўғли (1883—1964) ва б. бу мактабнинг истеъдодли вакилларидан ҳисобланган. Бу бахшилар репертуарининг асосини «Гўрўғли» достонлар туркуми ташкил қилган. Уларнинг матни ниҳоятда қисқа, ихчам. Наманган вилояти Янгиқўрғон тумани ҳудудида Қўлбуқон Д. м. шаклланган. Ҳайдар Бойча ўғли, Раззоқ Қозоқ ўғли, Усмон Маматқул ўғли, Бўри бахши, Маллавой Ҳошимовлардан ёзиб олинган халқ оғзаки ижоди намуналари бу мактабга Булунғур достончилик мактаби таъсири кучли бўлганлигини кўрсатади.
Ад.: Раззоқов Ҳ., Мирзаев Т., Собиров О., Имомов К., Ўзбек халқ оғзаки поэтик ижоди, Т., 1980.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.