Dovudbek
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 330-b. — ziyouz.com
Dovudbek DOVUDBEK, Çağribek (? -1061) - Marv va Xuroson hokimi (1037—61). Saljuqiylardan. Jand hokimi Mekoyilning öğli, Saljuqning nabirasi. D. otasi vafotidan söng amakisi Yobğu (Payğu) va akasi Töğrulbek b-n 985 y. somonişşr huzuriga kelib, Hyp qişloği atrofida istiqomat qilgan. 1029 y. qoraxonişşrayan bölgan Buxoro hokimi Alitegin b-n saljuqiylar örtasida nizo kelib çiqqan; Aliteginning farmoniga köra uning laşkarboşisi Alp qora (Saljuqning nabirasi) Yusufni öldirgan. Ilgari Aliteginning özi Yusufni Inonç-Payğu unvoni b-n özining xizmatidagi turklar ustidan rahbar qilib tayinlagandi, 1030 y. marhumning amakivaççalari Töğrul va D. qözğolon qilib, Alp qora va uning 1000 jangçisini qatl etadilar. Alitegin farzandlari b-n ularga qarşi çiqqan, aholi ham ularni qöllab-quvvatlagan. Turkmanlar töla mağlubiyatga uçraşgan, ularning mol-mulklari musodara qilingan, ayollari va bolalarining bir qismi asir olingan; noilojlikdan D. akasi b-n Xorazm hokimi Horun ibn Oltuntoş panohiga ötgan. Horun Mas'ud Ğaznaviy uyuştirgan fitna oqibatida öldirilgaç (1035), D. akasi b-n Xuroson tomonga ötib ketgan. D. va Töğrulbek boşçiligidagi turkmanlar Mas'ud Ğaznaviy ustidan jangda ğolib çiqqaç, Nişopurda imzolangan şartnoma (1035) ga köra Töğrulbek Nisoga, Yobğu Faravaga va D. Dahistonga hukmdor (voliy) qilib tayinlandilar. Ularga dehkon unvoni va voliylik mansabiga munosib sovğalar berildi. 1037 y.da Marvda D. nomi b-n tanga zarb qilinadi. 1040 y. Dandanakon jangidan söng saljuqiylar Xurosonni, 1043 y. Xorazmni zabt etdilar. 1059 y. ğaznaviylardan Ibrohimbek b-n D. örtasida tuzilgan şartnomaga muvofiq, Balx D. qara-moğiga ötgan. D. vafotidan söng saljuqiylar davlatining Şarqiy qismiga uning öğli Alp Arslon hukmdor bölib qoldi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДОВУДБЕК, Чағрибек (? -1061) - Марв ва Хуросон ҳокими (1037—61). Салжуқийлардан. Жанд ҳокими Мекойилнинг ўғли, Салжуқнинг набираси. Д. отаси вафотидан сўнг амакиси Ёбғу (Пайғу) ва акаси Тўғрулбек б-н 985 й. сомонишшр ҳузурига келиб, Hyp қишлоғи атрофида истиқомат қилган. 1029 й. қорахонишшраян бўлган Бухоро ҳокими Алитегин б-н салжуқийлар ўртасида низо келиб чиққан; Алитегиннинг фармонига кўра унинг лашкарбошиси Алп қора (Салжуқнинг набираси) Юсуфни ўлдирган. Илгари Алитегиннинг ўзи Юсуфни Инонч-Пайғу унвони б-н ўзининг хизматидаги турклар устидан раҳбар қилиб тайинлаганди, 1030 й. марҳумнинг амакиваччалари Тўғрул ва Д. қўзғолон қилиб, Алп қора ва унинг 1000 жангчисини қатл этадилар. Алитегин фарзандлари б-н уларга қарши чиққан, аҳоли ҳам уларни қўллаб-қувватлаган. Туркманлар тўла мағлубиятга учрашган, уларнинг мол-мулклари мусодара қилинган, аёллари ва болаларининг бир қисми асир олинган; ноиложликдан Д. акаси б-н Хоразм ҳокими Ҳорун ибн Олтунтош паноҳига ўтган. Ҳорун Масъуд Ғазнавий уюштирган фитна оқибатида ўлдирилгач (1035), Д. акаси б-н Хуросон томонга ўтиб кетган. Д. ва Тўғрулбек бошчилигидаги туркманлар Масъуд Ғазнавий устидан жангда ғолиб чиққач, Нишопурда имзоланган шартнома (1035) га кўра Тўғрулбек Нисога, Ёбғу Фаравага ва Д. Даҳистонга ҳукмдор (волий) қилиб тайинландилар. Уларга деҳкон унвони ва волийлик мансабига муносиб совғалар берилди. 1037 й.да Марвда Д. номи б-н танга зарб қилинади. 1040 й. Данданакон жангидан сўнг салжуқийлар Хуросонни, 1043 й. Хоразмни забт этдилар. 1059 й. ғазнавийлардан Иброҳимбек б-н Д. ўртасида тузилган шартномага мувофиқ, Балх Д. қара-моғига ўтган. Д. вафотидан сўнг салжуқийлар давлатининг Шарқий қисмига унинг ўғли Алп Арслон ҳукмдор бўлиб қолди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.