Doza

Doza (yun. dosis — porsiya, bölak, uluş; beriş) — 1)tibbiyotda — dori (preparat)ning muayyan miqdori. D.ni vraç bemorning yoşiga, organizmning individual xususiyatlariga, şuningdek, kasallikning xiliga va kanday ötayotganiga qarab aniklaydi. D. dorini organizmga kiritiş usuliga ham boğliq. Bir mahal içişga möljallangani gallik D., bir keça-kunduzga möljallangani sutkalik D. deb ataladi. Gallik va sutkalik D. farmakopeya tomonidan belgilab qöyilgan. Lekin ba'zan oğir kasalliklar (mas, yuqumli kasalliklar)ning rivojlanişini tez töxtatiş uçun vraç dorini gallik D.dan ortiq (zarb) D.da buyurişi ham mumkin. Suyuq dorilar dozasi qoşiq (oş qoşiq — 15 ml, desert qoşiq — 7,5 ml, çoy qoşiq — 5 ml) va tomçilar hisobida, quruq dorilar gramm hisobida körsatiladi. Gormonlar, vitaminlar, antibiotiklar va ayrim boşqa dorilar uçun ma'lum ta'sir birlik (TB) qabul qilingan; 2) fizikada ionlovçi nurlaniş D.si — moddaning massa birligiga uzatiş uçun möljallangan ionlovçi nurlaniş (u- va rentgen nurlar, elektronlar, protonlar, neytronlar, a-zarralar va h.k.) energiyasi. Moddaning massa birligi tomonidan yutilgan energiya yutiliş D.si deyiladi. Xalqaro birliklar tizimi SI da yutiliş D.si J/kg da; tizimga kirmagan birligi rad (1 rad = Yu-2 J/kg)da ölçanadi. u- va rentgen nurlanişning ionlaş xarakteristikasiga ekspozitsion D. deyiladi. Bunday D. havoning massa birligida hosil bölgan bir xil işorali elektr zaryadlari soni b-n aniklanadi. Ekspozitsion D.ning SI dagi birligi Kl/kg va tizimga kirmagan birligi rentgen. Nurlaniş D. si organizmga zararli ta'sir etadi.