Dozimetrik asboblar
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 333–334-b. — ziyouz.com
Dozimetrik asboblar (dozimetrlar) — ionlovçi nurlaniş dozalarini yoki doza b-n boğliq kattaliklarni ölçaşda işlatiladigan asboblar. Bir turdagi nurlanişlar yoki aralaş nurlanişlar miqdorini ölçaydigan xillarga bölinadi. Radiatsiya xavfi darajasini belgilaydigan ekvivalent dozasini ölçaş uçun berlarda darajalarga bölingan asbob bermetr deb ataladi. Gazda hosil bölgan ionlar tokini ölçaşga möljallangan as-boblar ionizatsiya dozimetrlari deyiladi. Nurlaniş tufayli ionlaş kamerasida hosil bölgan tok kuçi rentgen birligida darajalangan asboblarda ölçanadi va ular rentgenometrlar deyiladi. Organizmga ta'sir etuvçi nurlaniş dozasini aniqlaş uçun işlatiladigan asbob devori pleksiglas, polistiroldan yasaladi. Radiometrlarda u, R-nurlaniş oqimini ölçaş uçun zaryadli zarralar hisoblagiçlari va ssintillyatsiya qisoblagiçlari işlatiladi. D. a. lyuminessensiya, foto, ssintillyatsiya, yarimötkazgiç va b. xillarga ham bölinadi. Qözğalmas, köçma, qöl va çöntak dozimetrlari ham bor. Katta dozalarni ölçaş uçun fotografik, kimyoviy va ekzoelektron emissiyaga asoslangan dozimetrlar işlatiladi. Dozani aniqlaşda esa strelkali apparatlar, sezgir fotoplyonkalar qöllaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДОЗИМЕТРИК АСБОБЛАР (дозиметрлар) — ионловчи нурланиш дозаларини ёки доза б-н боғлиқ катталикларни ўлчашда ишлатиладиган асбоблар. Бир турдаги нурланишлар ёки аралаш нурланишлар миқдорини ўлчайдиган хилларга бўлинади. Радиация хавфи даражасини белгилайдиган эквивалент дозасини ўлчаш учун бэрларда даражаларга бўлинган асбоб бэрметр деб аталади. Газда ҳосил бўлган ионлар токини ўлчашга мўлжалланган ас-боблар ионизация дозиметрлари дейилади. Нурланиш туфайли ионлаш камерасида ҳосил бўлган ток кучи рентген бирлигида даражаланган асбобларда ўлчанади ва улар рентгенометрлар дейилади. Организмга таъсир этувчи нурланиш дозасини аниқлаш учун ишлатиладиган асбоб девори плексиглас, полистиролдан ясалади. Радиометрларда у, Р-нурланиш оқимини ўлчаш учун зарядли зарралар ҳисоблагичлари ва сцинтилляция қисоблагичлари ишлатилади. Д. а. люминесценция, фото, сцинтилляция, яримўтказгич ва б. хилларга ҳам бўлинади. Қўзғалмас, кўчма, қўл ва чўнтак дозиметрлари ҳам бор. Катта дозаларни ўлчаш учун фотографик, кимёвий ва экзоэлектрон эмиссияга асосланган дозиметрлар ишлатилади. Дозани аниқлашда эса стрелкали аппаратлар, сезгир фотоплёнкалар қўлланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.