Druzlar
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 391–392-b. — ziyouz.com
Druzlar (arab, duruz) — şialikda vujudga kelgan firqa (diniy guruh). Asosan Livanda va Suriyada yaşaydilar. Ularning karaşlari ismoiliylar qaraşlariga yaqin. Firqaning paydo bölişi 10—11-a.larda fotimiylar sulolasidan bölgan xalifa Hakim nomi b-n boğliq. Hakim umrining oxirida özini xudo deb e'lon qilgan va öziga e'tiqod qilişni talab etgan. U sirli ravişda ölgaç, Livan va Antilivan toğlarida yaşovçi xalqlar unga xudo deb e'tiqod qila boşlaganlar. D. nomi xalifa Hakimning tarğibotçilaridan bölgan Daroziy (1019 y. v. e.) ismi b-n boğliq. D. aqidasiga köra, xudo odam qiyofasiga kirib, insonlar örtasida paydo bölişi mumkin (şuning uçun ular Hakimning qaytişiga işonadilar). D. Qur'on mazmunini majoziy talqin qiladilar. Jonning köçib yurişi töğrisidagi tasavvur tufayli ölimga befarq qaraydilar, islom dini marosimlarini bajarişni şart deb hisoblamaydilar. Diniy bayramlardan faqat qurbon hayitini va şialarda motam marosimi hisoblangan aşuroni nişonlaydilar. D. sunniylar tomonidan ta'qib qilingani uçun şialarga xos bölgan taqiyya talablariga amal qiladilar. Barça ismoiliylar kabi D. ham şariatni tan olmaydilar. D. ikki qismga; «omiy» («bexabar») va «uqqol» («bilimdonlar», «xabardorlar»)ga bölinadilar. D.da masjidga boriş, namoz öqiş odati yöq. Ularning ibodatxonalari «xalvo» deb ataladi. Bu yerda payşanba kunlari faqat «uqqol»largina töplanadilar. Örta asrlardan boşlab D. özlarining merosiy mulklariga va hukmdor amirlar sulolasiga ega bölgan. Livanda druz amirlari hokimiyati, ayniqsa, Faxriddin II Maon (1590—1633) va Başir II Şixob (1788/9 — 1840) davrlarida juda yuksalgan. D. Suriya xalqining 1925—27 y.larda fransuzlar hukmronligiga va 1958 y.da Isroilga qarşi çiqişlarida faol iştirok etişgan. Hoz. vaktda D. Livan milliyvatanparvarlar kuçlari tarkibida jamiyatni qayta quriş uçun kuraş olib bormoqda.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДРУЗЛАР (араб, дуруз) — шиаликда вужудга келган фирқа (диний гуруҳ). Асосан Ливанда ва Сурияда яшайдилар. Уларнинг карашлари исмоилийлар қарашларига яқин. Фирқанинг пайдо бўлиши 10—11-а.ларда фотимийлар сулоласидан бўлган халифа Ҳаким номи б-н боғлиқ. Ҳаким умрининг охирида ўзини худо деб эълон қилган ва ўзига эътиқод қилишни талаб этган. У сирли равишда ўлгач, Ливан ва Антиливан тоғларида яшовчи халқлар унга худо деб эътиқод қила бошлаганлар. Д. номи халифа Ҳакимнинг тарғиботчиларидан бўлган Дарозий (1019 й. в. э.) исми б-н боғлиқ. Д. ақидасига кўра, худо одам қиёфасига кириб, инсонлар ўртасида пайдо бўлиши мумкин (шунинг учун улар Ҳакимнинг қайтишига ишонадилар). Д. Қуръон мазмунини мажозий талқин қиладилар. Жоннинг кўчиб юриши тўғрисидаги тасаввур туфайли ўлимга бефарқ қарайдилар, ислом дини маросимларини бажаришни шарт деб ҳисобламайдилар. Диний байрамлардан фақат қурбон ҳайитини ва шиаларда мотам маросими ҳисобланган ашурони нишонлайдилар. Д. суннийлар томонидан таъқиб қилингани учун шиаларга хос бўлган тақийя талабларига амал қиладилар. Барча исмоилийлар каби Д. ҳам шариатни тан олмайдилар. Д. икки қисмга; «омий» («бехабар») ва «уққол» («билимдонлар», «хабардорлар»)га бўлинадилар. Д.да масжидга бориш, намоз ўқиш одати йўқ. Уларнинг ибодатхоналари «халво» деб аталади. Бу ерда пайшанба кунлари фақат «уққол»ларгина тўпланадилар. Ўрта асрлардан бошлаб Д. ўзларининг меросий мулкларига ва ҳукмдор амирлар сулоласига эга бўлган. Ливанда друз амирлари ҳокимияти, айниқса, Фахриддин II Маон (1590—1633) ва Башир II Шихоб (1788/9 — 1840) даврларида жуда юксалган. Д. Сурия халқининг 1925—27 й.ларда французлар ҳукмронлигига ва 1958 й.да Исроилга қарши чиқишларида фаол иштирок этишган. Ҳоз. вактда Д. Ливан миллийватанпарварлар кучлари таркибида жамиятни қайта қуриш учун кураш олиб бормоқда.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.