Dum
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 400-b. — ziyouz.com
Dum — umurtqali hayvonlar tanasining keyingi qismi. D. suvda hayot keçiruvçi hayvonlarda tana b-n bir tekis qöşilib ketgan dumsuzgiçni hosil qiladi. Köpçilik quruqlikda yaşaydigan hayvonlarda D. harakatlaniş funksiyasini bajarmaydi, faqat sudralib yuruvçilar va dumli suvda va quruklikda yaşovçilar D.i harakatlanişga yordam beradi. Quşlarning D. qismi qisqa bölib, unga boşqaruv patlari birikkan. Sut emizuvçi hayvonlar (maymunlar, opossum, ayrim çumolixörlar) D.i daraxt şoxlariga ilaşiş, sakrovçi hayvonlar (kenguru, qöşoyoq, yer tovuşqoni)da D. tayanç va boşqaruv yoki paraşyut (olmaxon, tyin) vazifasini bajaradi. Kitsimonlarning kalta D.ida suzgiçlari joylaşgan. Bir qança sut emizuvçilar (odamsimon maymunlar) D.i yöqolib ketgan. Köp hollarda umurtqasiz hayvonlar tanasining keyingi qismi yoki ösimtasi ham D. deyiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДУМ — умуртқали ҳайвонлар танасининг кейинги қисми. Д. сувда ҳаёт кечирувчи ҳайвонларда тана б-н бир текис қўшилиб кетган думсузгични ҳосил қилади. Кўпчилик қуруқликда яшайдиган ҳайвонларда Д. ҳаракатланиш функциясини бажармайди, фақат судралиб юрувчилар ва думли сувда ва қурукликда яшовчилар Д.и ҳаракатланишга ёрдам беради. Қушларнинг Д. қисми қисқа бўлиб, унга бошқарув патлари бириккан. Сут эмизувчи ҳайвонлар (маймунлар, опоссум, айрим чумолихўрлар) Д.и дарахт шохларига илашиш, сакровчи ҳайвонлар (кенгуру, қўшоёқ, ер товушқони)да Д. таянч ва бошқарув ёки парашют (олмахон, тйин) вазифасини бажаради. Китсимонларнинг калта Д.ида сузгичлари жойлашган. Бир қанча сут эмизувчилар (одамсимон маймунлар) Д.и йўқолиб кетган. Кўп ҳолларда умуртқасиз ҳайвонлар танасининг кейинги қисми ёки ўсимтаси ҳам Д. дейилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.