Dumli amfibiyalar
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 401–402-b. — ziyouz.com
Dumli amfibiyalar (Caudata Urodela) — amfibiyalar sinfining bir turkumi. D.a. Şim. yarim şarning örta mintaqasida, bir neçta turi Jan. Amerikada tarqalgan. Hammasi bölib 150 ga yaqin turi bor. Ularning taşqi körinişi kaltakesakka öxşaydi. Dumi uzun, oyoklari kalta, ba'zan rudiment xrlda (amfiumada), ba'zilari (siren)da oyoq bölmaydi. Oyoqlari suzişda iştirok etmaydi. Tanasi va dumi yordamida suzadi. Böyi 100 sm ça. Siren, protey kabi turlarida jabra va yon çiziği umrbod saqlanib qoladi. Terisi silliq, mayda şilimşiq bezli böladi. D.a. köpinça suvda yaşaydi; ba'zilari faqat köpayiş uçun suvga tuşadi. Ba'zi turlarida neoteniya sodir böladi. Bir qança turlarida içki uruğlaniş yuz beradi. Bunda erkagining spermatofori urğoçisining kloakasidagi uruğlik xaltasiga tuşadi. 2 tadan bir neça yuztagaça tuxum qöyadi. Ba'zilari tirik tugadi yoki tuxumdan bola oçadi. Mayda umurtqasiz hayvonlar b-n oziqlanadi. Suvda va nam yerlarda hayot keçiradi. Asosan, Şim. yarim şarning örta mintaqasida tarqalgan. Özbekiston hududida D. a. uçramaydi. Akvariumda tritonlar boqiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДУМЛИ АМФИБИЯЛАР (Caudata Urodela) — амфибиялар синфининг бир туркуми. Д.а. Шим. ярим шарнинг ўрта минтақасида, бир нечта тури Жан. Америкада тарқалган. Ҳаммаси бўлиб 150 га яқин тури бор. Уларнинг ташқи кўриниши калтакесакка ўхшайди. Думи узун, оёклари калта, баъзан рудимент хрлда (амфиумада), баъзилари (сирен)да оёқ бўлмайди. Оёқлари сузишда иштирок этмайди. Танаси ва думи ёрдамида сузади. Бўйи 100 см ча. Сирень, протей каби турларида жабра ва ён чизиғи умрбод сақланиб қолади. Териси силлиқ, майда шилимшиқ безли бўлади. Д.а. кўпинча сувда яшайди; баъзилари фақат кўпайиш учун сувга тушади. Баъзи турларида неотения содир бўлади. Бир қанча турларида ички уруғланиш юз беради. Бунда эркагининг сперматофори урғочисининг клоакасидаги уруғлик халтасига тушади. 2 тадан бир неча юзтагача тухум қўяди. Баъзилари тирик тугади ёки тухумдан бола очади. Майда умуртқасиз ҳайвонлар б-н озиқланади. Сувда ва нам ерларда ҳаёт кечиради. Асосан, Шим. ярим шарнинг ўрта минтақасида тарқалган. Ўзбекистон ҳудудида Д. а. учрамайди. Аквариумда тритонлар боқилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.