Dumsiz amfibiyalar
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 403-b. — ziyouz.com
Dumsiz amfibiyalar (Salientia, Ecaudata, Anura) — amfibiyalar sin-fining bir turkumi. 2500 turi ma'lum. Keng tarqalgan, amfibiyalarning eng yuqori tuzilgan guruhi. Tuzilişi baqaga öxşaydi. Tanasi kalta, yapaloq va keng; dumsiz, oyoklari yaxşi rivojlangan, orqa oyoği oldingisiga nisbatan ança uzun bölib, sakrab yurişga moslaşgan. Itbaliğida dastlab orqa oyoklari, keyin oldingi oyoklari paydo böladi. Böyni juda qisqaligidan boşi tanasidan yaqqol ajralib turmaydi. D. a., asosan, xaşarotlar b-n oziqlanadi. Tuxumi (uvildiriği) suvda uruğlanadi. Metamorfoz orqali rivojlanadi. Tuxumdan çiqqan itbaliği jabra orqali nafas oladi, suvda yaşaşga moslaşgan. Umurtqalarining tuzilişidagi tafovutlarga qarab D. a. 6 ta kenja turkumga bölinadi: 1) birlamçi dumlilar — juda qadimgi D.a. bölib, hozir qirilib ketgan, qoldiqlari qazilma holida uçraydi; 2) sill iqoyoq baqalar; 3) uvilloq baqalar — pipalar, pixli baqalar va b.; 4) sassiq baqalar, 5) qurbaqalar — baqaqurulloqlar, qisqaboşli baqalar va b; 6) baqalar — tor oğizli va kurak oyoqli baqalar va b. D. a.ning tipik vakillari baqa va qurbaqatr. Özbekistonda yaşil qurbaqa va köl baqasi tarqalgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДУМСИЗ АМФИБИЯЛАР (Salientia, Ecaudata, Anura) — амфибиялар син-фининг бир туркуми. 2500 тури маълум. Кенг тарқалган, амфибияларнинг энг юқори тузилган гуруҳи. Тузилиши бақага ўхшайди. Танаси калта, япалоқ ва кенг; думсиз, оёклари яхши ривожланган, орқа оёғи олдингисига нисбатан анча узун бўлиб, сакраб юришга мослашган. Итбалиғида дастлаб орқа оёклари, кейин олдинги оёклари пайдо бўлади. Бўйни жуда қисқалигидан боши танасидан яққол ажралиб турмайди. Д. а., асосан, хашаротлар б-н озиқланади. Тухуми (увилдириғи) сувда уруғланади. Метаморфоз орқали ривожланади. Тухумдан чиққан итбалиғи жабра орқали нафас олади, сувда яшашга мослашган. Умуртқаларининг тузилишидаги тафовутларга қараб Д. а. 6 та кенжа туркумга бўлинади: 1) бирламчи думлилар — жуда қадимги Д.а. бўлиб, ҳозир қирилиб кетган, қолдиқлари қазилма ҳолида учрайди; 2) силл иқоёқ бақалар; 3) увиллоқ бақалар — пипалар, пихли бақалар ва б.; 4) сассиқ бақалар, 5) қурбақалар — бақақуруллоқлар, қисқабошли бақалар ва б; 6) бақалар — тор оғизли ва курак оёқли бақалар ва б. Д. а.нинг типик вакиллари бақа ва қурбақатр. Ўзбекистонда яшил қурбақа ва кўл бақаси тарқалган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.