Duradgorlik asboblari

Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 415-b. — ziyouz.com

Duradgorlik asboblari — yoğoçni qayta işlaş uçun möljallangan dastaki yoki mexanik asboblar. D. a., asosan, randalaş, arralaş, parmalaşöyiş, ölçaş-belgilaş va yordamçi asboblarga bölinadi. Yoğoç randalaşda randaning quyidagi xillari işlatiladi. Şerxebel — yoğoçni böylama va köndalang yönalişda dastlabki dağal randalaş uçun işlatiladigan, pölat keskiçi yarim aylana şaklli ensiz randa. Oddiy randa, arralangan va şerxebel b-n randalangan yoğoç ustidan işlov berişda qöllaniladi. Pölat keskiçining tiği töğri va enli böladi. Keskiç randaning tagi (kafti) b-n 45— 50° burçak taşkil etadi. Payraha sindirgiçli randa, yoğoç sirtini uzil-kesil silliqdaş uçun qöllaniladi. Pölat keskiçiga ötmas uçli «tilça» mahkamlanadi. «Tilça» payrahalarni sindirib turadi. Japs randa (fuganka), katta yuza va uzun qirralarni uzil-kesil randalaşda qöllaniladi 4). Şliftik — ikki keskiçli kalta randa. Oldingi randalaşdan qolgan no-tekisliklarni yöqotiş uçun işlatiladi. Sinubel, işlov berilgan yuzalarda mayda ğödirliklar hosil qiliş uçun işlatiladi. Pölat keskiçi mayda tişli qilib yasaladi, 5). Metall asosli randa— randalarning takomillaşgan xili. Pölat keskiçi bolğa b-n urmasdan mahkamlanadi. Randaning quyidagi xillari profilli (naqşdor) yuzalarni randalaşda işlatiladi. Bukri randa (gorbaç), yoğoç asosining kafti böylama yönalişda botiq yoki qabariq bölib, egri yuzalarni randalaşda işlatiladi. Koniş randa (zenzubel) — asosi baland va ensiz, keskiçi kurakça şaklli randa. Detal çekkalaridan çorak va tirnok, (fals)lar oçiş hamda tozalaşda qöllaniladi. Falsgobel — taxtada tirnoq va çoraklar oçiş uçun işlatiladigan randa. Keskiçi bitta böladi. Gratobel — falsgobelning bir turi. U b-n könadalang kesimi uçbur-çak şaklli tirnoq oçiladi. Şpuntubel (paznik), taxta yonlari yoki yuzasida töğri burçakli öyiq (şpunt) oçiş uçun işlatiladigan randa. Unda bir-biriga vint b-n birlaştirilgan ikkita asos bor. Qöşquloq randa (gruntubel), asosiga ikkita dasta örnatilgan, keskiçi bir tiğli; ilmoq şaklli, trapetsiya şaklida oçilgan öyiklarni tekislaş va tozalaş uçun işlatiladi. Nov randa (kalevka), taxta çetlarida turli naqşli profillar oçiş uçun işlatiladi, 12). Yogoçlarni arralaşda sarjin arra, burç arra, dastarra hamda kalta arradan foydalaniladi. Yoğoçda uya, öyiq va teşik öyiş uçun peroli markazlovçi parma, qöl parma, çuqur parmalaydigan burği va iskana dan foydalaniladi.

Duradgorlar yoğoçni yöniş, tekislaşda teşa, poyteşa va b.dan foydalanişadi. Mexanik qirqiş asboblari ga turli elektr arralar, mas, zanjirli elektr arra; diskli elektr arra, elektr randa va freza, silliklaş stanoklari hamda kombinatsiyalangan (arralaydigan, frezalaydigan va parmalaydigan) stanoklar kiradi.

Ölçaş - belgilaş asboblariga ruletka, metr, burçaklik — göniya, kronsirkul, , reysmus, vaterpas, şovin, ştangensirkul, mikrometr va b. kiradi. Yordamçi asboblar egov, bolğa, ombur, qirqqiç (kusaçka), yassi ombur, gayka kalitlari va otvyortka, şuningdek, yoğoç bolğalardan iborat.

Ad.: Gurviç A. O., Duradgorlik işlari, T., 1966.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ДУРАДГОРЛИК АСБОБЛАРИ — ёғочни қайта ишлаш учун мўлжалланган дастаки ёки механик асбоблар. Д. а., асосан, рандалаш, арралаш, пармалашўйиш, ўлчаш-белгилаш ва ёрдамчи асбобларга бўлинади. Ёғоч рандалашда ранданинг қуйидаги хиллари ишлатилади. Шерхебель — ёғочни бўйлама ва кўндаланг йўналишда дастлабки дағал рандалаш учун ишлатиладиган, пўлат кескичи ярим айлана шаклли энсиз ранда. Оддий ранда, арраланган ва шерхебель б-н рандаланган ёғоч устидан ишлов беришда қўлланилади. Пўлат кескичининг тиғи тўғри ва энли бўлади. Кескич ранданинг таги (кафти) б-н 45— 50° бурчак ташкил этади. Пайраҳа синдиргичли ранда, ёғоч сиртини узил-кесил силлиқдаш учун қўлланилади. Пўлат кескичига ўтмас учли «тилча» маҳкамланади. «Тилча» пайраҳаларни синдириб туради. Жапс ранда (фуганка), катта юза ва узун қирраларни узил-кесил рандалашда қўлланилади 4). Шлифтик — икки кескичли калта ранда. Олдинги рандалашдан қолган но-текисликларни йўқотиш учун ишлатилади. Цинубель, ишлов берилган юзаларда майда ғўдирликлар ҳосил қилиш учун ишлатилади. Пўлат кескичи майда тишли қилиб ясалади, 5). Металл асосли ранда— рандаларнинг такомиллашган хили. Пўлат кескичи болға б-н урмасдан маҳкамланади. Ранданинг қуйидаги хиллари профилли (нақшдор) юзаларни рандалашда ишлатилади. Букри ранда (горбач), ёғоч асосининг кафти бўйлама йўналишда ботиқ ёки қабариқ бўлиб, эгри юзаларни рандалашда ишлатилади. Кониш ранда (зензубель) — асоси баланд ва энсиз, кескичи куракча шаклли ранда. Деталь чеккаларидан чорак ва тирнок, (фальц)лар очиш ҳамда тозалашда қўлланилади. Фальцгобель — тахтада тирноқ ва чораклар очиш учун ишлатиладиган ранда. Кескичи битта бўлади. Гратобель — фальцгобелнинг бир тури. У б-н кўнадаланг кесими учбур-чак шаклли тирноқ очилади. Шпунтубель (пазник), тахта ёнлари ёки юзасида тўғри бурчакли ўйиқ (шпунт) очиш учун ишлатиладиган ранда. Унда бир-бирига винт б-н бирлаштирилган иккита асос бор. Қўшқулоқ ранда (грунтубель), асосига иккита даста ўрнатилган, кескичи бир тиғли; илмоқ шаклли, трапеция шаклида очилган ўйикларни текислаш ва тозалаш учун ишлатилади. Нов ранда (калевка), тахта четларида турли нақшли профиллар очиш учун ишлатилади, 12). Ёгочларни арралашда саржин арра, бурч арра, дастарра ҳамда калта аррадан фойдаланилади. Ёғочда уя, ўйиқ ва тешик ўйиш учун пероли марказловчи парма, қўл парма, чуқур пармалайдиган бурғи ва искана дан фойдаланилади.

Дурадгорлар ёғочни йўниш, текислашда теша, пойтеша ва б.дан фойдаланишади. Механик қирқиш асбоблари га турли электр арралар, мас, занжирли электр арра; дискли электр арра, электр ранда ва фреза, силликлаш станоклари ҳамда комбинацияланган (арралайдиган, фрезалайдиган ва пармалайдиган) станоклар киради.

Ўлчаш - белгилаш асбобларига рулетка, метр, бурчаклик — гўния, кронциркуль, , рейсмус, ватерпас, шовин, штангенциркуль, микрометр ва б. киради. Ёрдамчи асбоблар эгов, болға, омбур, қирққич (кусачка), ясси омбур, гайка калитлари ва отвёртка, шунингдек, ёғоч болғалардан иборат.

Ад.: Гурвич А. О., Дурадгорлик ишлари, Т., 1966.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.