Duragay uruğ
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 411-b. — ziyouz.com
Duragay uruğ — irsiyati har xil navlar, turlar va turkumlarni çatiş-tirişdan olingan uruğ. D. u. ota-onalari genlarining kayta juftlanişi va transgressiya (qöşilib ta'sir etişi) asosida yangi belgi va xususiyatlarni özida mujassam etadi. Genlar nazoratidagi belgi va xususiyatlar duragaylarning har bir böğinida yangidan ri-vojlanadi. D. u. oliş usuli va tartibi sun'iy duragaylaşgan, ya'ni bir navning gulini (onaligini) ikkinçi navning çangi (otaligi) b-n çanglaşdan iborat. D. u. genetik tadqiqotlar, şuningdek, seleksiyada yangi navlar yaratişda ota-ona organizmlarining biron-bir muhim belgilarini yangi navlarga ötkazişda qöllaniladi. Birinçi böğindagi D. u. geterozis belgilariga ega böladi.
Dehqonçilikda D. u.lardan ğöza, makkajöxori, oq jöxori, qand lavlagi, bodring, sabzavot ekinlari hamda köpçilik yem-xaşak ekinlari hosildorligini oşirişda keng foydalaniladi. Ayniqsa makkajöxorining D. u.ni yetiştiriş böyiça maxsus uruğçilik xöjaliklari tarmoği taşkil etilgan. Şuningdek, buğdoy va moyli ekinlarning D. u.laridan foydalaniş imkoniyatlari ham örganilmoqda. Asosan, birinçi böğin D. u.lar ekiladi. Ikkinçi va undan keyingi böğinlarda ularning hosili pasayadi. D. u.larni köplab oliş usullari topilgan holdagina ulardan unumli foydalaniş imkoniyati tuğiladi.
D. u.larni yetiştiriş usullari ösimlikning biologik xususiyatlariga, çu-nonçi, gullaş tipiga qarab belgilanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДУРАГАЙ УРУҒ — ирсияти ҳар хил навлар, турлар ва туркумларни чатиш-тиришдан олинган уруғ. Д. у. ота-оналари генларининг кайта жуфтланиши ва трансгрессия (қўшилиб таъсир этиши) асосида янги белги ва хусусиятларни ўзида мужассам этади. Генлар назоратидаги белги ва хусусиятлар дурагайларнинг ҳар бир бўғинида янгидан ри-вожланади. Д. у. олиш усули ва тартиби сунъий дурагайлашган, яъни бир навнинг гулини (оналигини) иккинчи навнинг чанги (оталиги) б-н чанглашдан иборат. Д. у. генетик тадқиқотлар, шунингдек, селекцияда янги навлар яратишда ота-она организмларининг бирон-бир муҳим белгиларини янги навларга ўтказишда қўлланилади. Биринчи бўғиндаги Д. у. гетерозис белгиларига эга бўлади.
Деҳқончиликда Д. у.лардан ғўза, маккажўхори, оқ жўхори, қанд лавлаги, бодринг, сабзавот экинлари ҳамда кўпчилик ем-хашак экинлари ҳосилдорлигини оширишда кенг фойдаланилади. Айниқса маккажўхорининг Д. у.ни етиштириш бўйича махсус уруғчилик хўжаликлари тармоғи ташкил этилган. Шунингдек, буғдой ва мойли экинларнинг Д. у.ларидан фойдаланиш имкониятлари ҳам ўрганилмоқда. Асосан, биринчи бўғин Д. у.лар экилади. Иккинчи ва ундан кейинги бўғинларда уларнинг ҳосили пасаяди. Д. у.ларни кўплаб олиш усуллари топилган ҳолдагина улардан унумли фойдаланиш имконияти туғилади.
Д. у.ларни етиштириш усуллари ўсимликнинг биологик хусусиятларига, чу-нончи, гуллаш типига қараб белгиланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.