Dvoryanlar

Dvoryanlar DVORYANLAR, dvoryanlik — örta asr jamiyatida imtiyozlari merosiy bölib qonun b-n mustahkamlangan oliy tabaqalardan biri (ruhoniylar b-n birga). Xususiy yer egaligi — D.ning iqtisodiy va siyosiy ta'sirining asosini taşkil etgan. Ğarbiy Yevropada D. qad. aristokratlar avlodidan, qirol saroyidagi mansabdor şaxslar, ritsarlardan şakllana borgan va absolyutizm (mutlaq hokimiyatlik) davrida vujudga kelgan. D. oliy va quyi tabaqaga bölingan, bu esa ularning unvonida öz ifodasini topgan (Angliyada baron va ritsarlar, Ispaniyada grandlar va idalgolar, Polşada magnatlar va şlyaxtalar va b.) Ğarbiy Yevropa mamlakatlarida tabaqaviy jamiyat tugatilgandan söng D. özining köpgina imtiyozlari va siyosiy ta'sirini saklab qolgan. Rossiyada 12—13-a.larda harbiy-xizmatçilar tabaqasining eng quyi qismi sifatida vujudga kelgan. 14-a.dan D. xizmatlari evaziga yer olişgan (q. Pomeşçiklar). Petr I davrida D.ning şakllaniş jarayoni nihoyasiga yetgan. D.ning safiga davlat xizmatidagi mansab poğonasidan kötarilişiga qarab, boşqa tabaqa vakillari ham kelib qöşilgan. 1762 y.da D. Petr I tomonidan joriy etilgan majburiy harbiy va fuqarolik davlat xizmatlaridan ozod bölişga erişişgan; D. jismoniy jazoga tortilmagan, yollanma harbiy xizmat majburiyati va şaxsiy soliqlardan ozod etilgan. Yekaterina II tomonidan berilgan inoyatnoma (1785) (rus D.ining erkin va ustu-vorliklari) D.ning şaxsiy imtiyozlariga keng yöl oçib bergan, dvoryan öz-özini boşqaruv tizimini joriy etgan. D. tabaqa sifatida Okt. töntarişidan söng tugatilgan.