Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Dzyudo

    Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 237–238-b. — ziyouz.com

    Dzyudo (yaponça dzyu — yumşoq, do — yöl) — sport yakkakuraşi. D.ga Yaponiyada prof. Dzigoro Kano (1860—1938) 1882 y.da asos solgan. U yaponlarning jiu-jitsu yakkakuraşidan inson salomatligiga ziyon yetkazmaydigan usullarini olib, D.ni jismoniy barkamollikka yetaklaydigan sport turi sifa-tida şakllantirdi. D.çilar kimano (oq kalta kamzul va çolvor) kiyib, yalant oyokda tatami (gilam) ustida bellaşadilar. Asosan 7 vazn toifasida (erkaklarda 60, 66, 73, 81, 90, 100, 100+, ayollarda 48, 52, 57, 63, 70, 78, 78 + kg) musobaqa uyuştiriladi, kuraş erkaklarda 5 min., ayollarda 4 min. da-vom etadi. Tik turib kuraşilganda raqiblar (çaliş, siltab taşlaş, yel-kadan oşirib otiş va h.k.) usullar qöllab bir-birlarini tatamiga yiqitib baho olişga harakat qiladilar. Yotib kuraşilganda qöl-oyoqlarni qayiriş, oğritiş va böğiş usullarini qöllab, raqibining yelkasini tatamiga 30 sek. davomida bosib turib yengişga (yengilganini tan olişga majbur etişga) ruxsat etiladi. Usullar bajarilişiga qarab, kuraşçilarga «koko», «yuko», «vazari» va «ippon» baxrlari beriladi («ippon» — sof ğalaba, 2 ta «vazari» — ğalaba, «yuko» va «koko» baxrlari sanab borilib, yakunda ino-batga olinadi).

    D. böyiça musobaqalar 1883 y.dan ötkaziladi. Xalqaro D. federatsiyasi (FIJ) 1956 y.da tuzilgan, unga 150 ga yaqin mamlakat, şu jumladan Özbekistan D. federatsiyasi a'zo (1991). 1956 y.dan jahon çempionati ötkazib kelinadi, 1964 y.dan olimpiada öyinlari dasturiga kiritilgan.

    Özbekistonda D. bilan 20-a.ning 80-y.laridan şuğullaniladi. D.ning ayrim jihatlari özbek kuraşiga öxşaş bölgani uçun tez ommalaşdi. D. çilarimiz, ayniqsa, mustaqillik yillarida yuqori natijalarga erişdi, ular nufuzli musobakalarda 30 dan ziyod medal b-n takdirlanişdi. Jumladan, Armen Bagdasarov olimpiada (1996) va Osiyo öyinlarida (1998) — kumuş, Farhod Törayev jahon çempionatida (1999) — kumuş va «A» toifasidagi musobaqalarda (1998, 2001) — 2 ta oltin, Egamnazar Akbarov jahon universiadasida (2001) — oltin, «A» toifasidagi musobaqalarda Kamol Murodov (1998) va Vladimir Şturbabin (1999) — oltin, Suzanna Ahmedova Osiyo çempionatida (1999) — bronza medallarini qölga kiritişgan.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    ДЗЮДО (японча дзю — юмшоқ, до — йўл) — спорт яккакураши. Д.га Японияда проф. Дзигоро Кано (1860—1938) 1882 й.да асос солган. У японларнинг жиу-жицу яккакурашидан инсон саломатлигига зиён етказмайдиган усулларини олиб, Д.ни жисмоний баркамолликка етаклайдиган спорт тури сифа-тида шакллантирди. Д.чилар кимано (оқ калта камзул ва чолвор) кийиб, ялант оёкда татами (гилам) устида беллашадилар. Асосан 7 вазн тоифасида (эркакларда 60, 66, 73, 81, 90, 100, 100+, аёлларда 48, 52, 57, 63, 70, 78, 78 + кг) мусобақа уюштирилади, кураш эркакларда 5 мин., аёлларда 4 мин. да-вом этади. Тик туриб курашилганда рақиблар (чалиш, силтаб ташлаш, ел-кадан ошириб отиш ва ҳ.к.) усуллар қўллаб бир-бирларини татамига йиқитиб баҳо олишга ҳаракат қиладилар. Ётиб курашилганда қўл-оёқларни қайириш, оғритиш ва бўғиш усулларини қўллаб, рақибининг елкасини татамига 30 сек. давомида босиб туриб енгишга (енгилганини тан олишга мажбур этишга) рухсат этилади. Усуллар бажарилишига қараб, курашчиларга «коко», «юко», «вазари» ва «иппон» бахрлари берилади («иппон» — соф ғалаба, 2 та «вазари» — ғалаба, «юко» ва «коко» бахрлари санаб борилиб, якунда ино-батга олинади).

    Д. бўйича мусобақалар 1883 й.дан ўтказилади. Халқаро Д. федерацияси (FIJ) 1956 й.да тузилган, унга 150 га яқин мамлакат, шу жумладан Ўзбекистан Д. федерацияси аъзо (1991). 1956 й.дан жаҳон чемпионати ўтказиб келинади, 1964 й.дан олимпиада ўйинлари дастурига киритилган.

    Ўзбекистонда Д. билан 20-а.нинг 80-й.ларидан шуғулланилади. Д.нинг айрим жиҳатлари ўзбек курашига ўхшаш бўлгани учун тез оммалашди. Д. чиларимиз, айниқса, мустақиллик йилларида юқори натижаларга эришди, улар нуфузли мусобакаларда 30 дан зиёд медаль б-н такдирланишди. Жумладан, Армен Багдасаров олимпиада (1996) ва Осиё ўйинларида (1998) — кумуш, Фарҳод Тўраев жаҳон чемпионатида (1999) — кумуш ва «А» тоифасидаги мусобақаларда (1998, 2001) — 2 та олтин, Эгамназар Акбаров жаҳон универсиадасида (2001) — олтин, «А» тоифасидаги мусобақаларда Камол Муродов (1998) ва Владимир Штурбабин (1999) — олтин, Сузанна Аҳмедова Осиё чемпионатида (1999) — бронза медалларини қўлга киритишган.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.