Eçkemarsimonlar
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 269-b. — ziyouz.com
Eçkemarsimonlar — kaltakesaklar kenja turkumiga mansub sudralib yuruvçilar oilasi. Hozir yaşab turgan bir uruği (Uagapş) mavjud. Tanasi çöziq, oyoqlari yaxşi rivojlangan, dumi köpçilik turlarida yon tomondan siqilgan. Boşi mayda qalqonçalar bilan qoplangan; tanasidagi tangaçalar yumaloq, botiq. Tili uzun, uçi ikki ayrili. 24 turi bor. Şarqiy yarim şardagi tropik, subtropik va qisman mö'tadil mintaqalardatarqalgan. Madagaskarda uçramaydi. Odatda, oçiq yerlarda, daryo va boşqalar çuçuk suv havzalari qirğoğida yaşaydi; yaxşi suzadi va şönğiydi. Tez yuguradi. E. — eng yirik kaltakesaklar, uz. 0,8—3 m. Pleyston davrida yaşagan qazilma ajdodlarining uz. 10 m gaça bölgan. Hoz. E.dan eng yirigi — Ko1^od o. eçkemarining uz. 3 m ga yetadi.
E. — yirtqiç. Kaltakesaklar, ilonlar, mayda sut emizuvçilar, suvda yaşaydiganlari esa, asosan, baqalar, baliqlar, qisqiçbaqalar, mollyuskalar va boşqalar hayvonlar bilan oziqlanadi. Kulrang E. çöllarda yaşaydi; Turkmaniston, Özbekiston, Tojikiston va Qozoğistonning jan. qismida tarqalgan. Uz. 1,5 m gaça. Boşqa hayvonlarning inlarida yaşaydi, kamdankam özi in qaziydi. Uç yoşida jinsiy yetiladi. Urğoçisi 10—23 ta tuxum qöyadi. Özbekiston Respublikasi va Örta Osiyo davlatlari Qizil kitobiga kiritilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЭЧКЕМАРСИМОНЛАР — калтакесаклар кенжа туркумига мансуб судралиб юрувчилар оиласи. Ҳозир яшаб турган бир уруғи (Уагапш) мавжуд. Танаси чўзиқ, оёқлари яхши ривожланган, думи кўпчилик турларида ён томондан сиқилган. Боши майда қалқончалар билан қопланган; танасидаги тангачалар юмалоқ, ботиқ. Тили узун, учи икки айрили. 24 тури бор. Шарқий ярим шардаги тропик, субтропик ва қисман мўътадил минтақалардатарқалган. Мадагаскарда учрамайди. Одатда, очиқ ерларда, дарё ва бошқалар чучук сув ҳавзалари қирғоғида яшайди; яхши сузади ва шўнғийди. Тез югуради. Э. — энг йирик калтакесаклар, уз. 0,8—3 м. Плейстон даврида яшаган қазилма аждодларининг уз. 10 м гача бўлган. Ҳоз. Э.дан энг йириги — Ко1^од о. эчкемарининг уз. 3 м га етади.
Э. — йиртқич. Калтакесаклар, илонлар, майда сут эмизувчилар, сувда яшайдиганлари эса, асосан, бақалар, балиқлар, қисқичбақалар, моллюскалар ва бошқалар ҳайвонлар билан озиқланади. Кулранг Э. чўлларда яшайди; Туркманистон, Ўзбекистон, Тожикистон ва Қозоғистоннинг жан. қисмида тарқалган. Уз. 1,5 м гача. Бошқа ҳайвонларнинг инларида яшайди, камданкам ўзи ин қазийди. Уч ёшида жинсий етилади. Урғочиси 10—23 та тухум қўяди. Ўзбекистон Республикаси ва Ўрта Осиё давлатлари Қизил китобига киритилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.