Eçkiçilik
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 270-b. — ziyouz.com
Eçkiçilik —çorvaçilikning eçkilarni boqiş va köpaytiriş bilan şuğullanuvçi tarmoği. Jahon böyiça 709,9 mln. boş eçki boqiladi. Uning asosiy qismi Osiyo (443,7 mln. boş), Afrika (205,6 mln. boş), Janubiy Amerika (25,9 mln. boş) mamlakatlariga töğri keladi. E. xöjaliklari toğ, baland toğ ötloqlari, çöl yaylovlari va daştlarda joylaşgan. Iqlim şaroitiga moslaşgan serjun eçki zoti Özbekistonning jan. mintaqalarida, angor eçkisi Turkiya, AQŞ, Janubiy Afrika Respublikasi, Avstriya va qisman Madagaskar o.ida, kaşmir eçkisi Tibetda, orenburg, oltoy eçkilari Rossiya da yetiştiriladi va ulardan foydalaniladi. E.ning sut, jun, tivit yönalişlari mavjud. Sut eçkiçiligi Yevropa mamlakatlari (Angliyada 1984 y.da Britaniya eçkiçilik assotsiatsiyasi taşkil etildi, 150—200 ona eçkidan iborat sutçilik fermalari yuzaga keldi), Rossiyaning markaziy hududlari, Şim. Kavkaz, Qrim, Zakavkazye, Örta Osiyoda, jun eçkiçiligi Turkiya, AQŞ, Afrika, Avstraliya, Örta Osiyo, Qozoğistonda; tivit eçkiçiligi Tibet, Rossiyada keng rivojlangan. Köp mamlakatlarda eçki suti uçun bokiladi. Eçki suti yengil hazm böladi, ayniqsa, bolalar va oşqozoni kasal odamlar uçun nihoyatda foydalidir. Eçki sutidan pişloq va boşqalar turli parhez mahsulotlar ham tayyorlanadi. Eçki göşti töyimliligi va ta'mi jahatidan qöy göştidan qolişmaydi. Maxsus serjun zot eçkilardan kokili uzun, ipaksimon tovlanadigan jun olinadi. Juni bir xil, çidamli, pişiq, elastikligi tufayli ulardan kostyumbop gazlamalar, gilam, trikotaj buyumlar işlab çiqariladi. Terisidan şavro, xrom va boşqalar olinadi, pöstak qilinadi, qalin junli terilardan möyna tayyorlanadi. Eçki tivitidan jahonga ma'lum va maşhur (orenburg) römollar va şarflar töqiladi. E. Uzbekistonda qadimdan rivojlangan. Namangan viloyatining Çust, Pop, Kosonsoy, Toşkent viloyatining toğ oldi tumanlarida, Samarqand viloyatining ayrim xöjaliklarida, Navoiy viloyatining Nurota va Surxondaryo viloyatining Boysun tumanlarida boqib köpaytiriladi. Hoz.da E. sohasida naslçilik işlarini taşkil qiliş, ularni asraş, parvariş qiliş, ulardan sifatli mahsulotlar oliş böyiça ilmiyamaliy işlar Özbekiston çorvaçilik instituti, q.x. oliy öquv yurtlari kafedralarida olib boriladi.
Ad.: Vorobyev P.A. i dr., Ovsevodstvo, kozovodstvo i texnologiya proizvodstva şersti i myasa, M., 1988; Am irov A., Eçkiçilik fanini örganiş böyiça qöllanma, T., 1993.
Abdusattor Amirov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЭЧКИЧИЛИК —чорвачиликнинг эчкиларни боқиш ва кўпайтириш билан шуғулланувчи тармоғи. Жаҳон бўйича 709,9 млн. бош эчки боқилади. Унинг асосий қисми Осиё (443,7 млн. бош), Африка (205,6 млн. бош), Жанубий Америка (25,9 млн. бош) мамлакатларига тўғри келади. Э. хўжаликлари тоғ, баланд тоғ ўтлоқлари, чўл яйловлари ва даштларда жойлашган. Иқлим шароитига мослашган сержун эчки зоти Ўзбекистоннинг жан. минтақаларида, ангор эчкиси Туркия, АҚШ, Жанубий Африка Республикаси, Австрия ва қисман Мадагаскар о.ида, кашмир эчкиси Тибетда, оренбург, олтой эчкилари Россия да етиштирилади ва улардан фойдаланилади. Э.нинг сут, жун, тивит йўналишлари мавжуд. Сут эчкичилиги Европа мамлакатлари (Англияда 1984 й.да Британия эчкичилик ассоциацияси ташкил этилди, 150—200 она эчкидан иборат сутчилик фермалари юзага келди), Россиянинг марказий ҳудудлари, Шим. Кавказ, Қрим, Закавказье, Ўрта Осиёда, жун эчкичилиги Туркия, АҚШ, Африка, Австралия, Ўрта Осиё, Қозоғистонда; тивит эчкичилиги Тибет, Россияда кенг ривожланган. Кўп мамлакатларда эчки сути учун бокилади. Эчки сути енгил ҳазм бўлади, айниқса, болалар ва ошқозони касал одамлар учун ниҳоятда фойдалидир. Эчки сутидан пишлоқ ва бошқалар турли парҳез маҳсулотлар ҳам тайёрланади. Эчки гўшти тўйимлилиги ва таъми жаҳатидан қўй гўштидан қолишмайди. Махсус сержун зот эчкилардан кокили узун, ипаксимон товланадиган жун олинади. Жуни бир хил, чидамли, пишиқ, эластиклиги туфайли улардан костюмбоп газламалар, гилам, трикотаж буюмлар ишлаб чиқарилади. Терисидан шавро, хром ва бошқалар олинади, пўстак қилинади, қалин жунли терилардан мўйна тайёрланади. Эчки тивитидан жаҳонга маълум ва машҳур (оренбург) рўмоллар ва шарфлар тўқилади. Э. Узбекистонда қадимдан ривожланган. Наманган вилоятининг Чуст, Поп, Косонсой, Тошкент вилоятининг тоғ олди туманларида, Самарқанд вилоятининг айрим хўжаликларида, Навоий вилоятининг Нурота ва Сурхондарё вилоятининг Бойсун туманларида боқиб кўпайтирилади. Ҳоз.да Э. соҳасида наслчилик ишларини ташкил қилиш, уларни асраш, парвариш қилиш, улардан сифатли маҳсулотлар олиш бўйича илмийамалий ишлар Ўзбекистон чорвачилик институти, қ.х. олий ўқув юртлари кафедраларида олиб борилади.
Ад.: Воробьев П.А. и др., Овцеводство, козоводство и технология производства шерсти и мяса, М., 1988; Ам иров А., Эчкичилик фанини ўрганиш бўйича қўлланма, Т., 1993.
Абдусаттор Амиров.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.