Eduard Çeys Tolmen
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 479-b. — ziyouz.com
Tolmen Eduard Çeys TOLMEN (Tolman) Eduard Çeys (1886—1959) — amerikalik psixolog, neobixeviorizm nazariyotçisi. Bixeviorizm, geştalöppsixologiya va freydizm ğoyalarini birlaştirib, yangi ilmiy tizimni işlab çiqqan. Bixeviorizm asosçisi J. Uotsonning ğoyasiga qaramaqarşi ölaroq, u hayvonlarning ham, insonlarning ham xulqi «stimul — reaksiya» tipidagi birliklardan iborat tuzilişga emas, balki yaxlit xattiharakatlar tizimiga ega, deb hisoblaydi. Uşbu tizim öz içiga motiv, maqsad, aşyolar xususiyatlari va ularning tuzilmaviy munosabatlarini farqlaş, faraz işlab çiqiş va uni tekşiriş kabilarni qamrab oladi. T. mazkur içki ruhiy holatlarni «oraliq özgaruvçanlik» tuşunçasiga birlaştirgan. Ijobiy özgaruvçan reaksiYalarni T. psixologik emas, balki jismoniy reaksiyalar deb baholaydi. Asosiy asari «Hayvonlar va odamlarda maqsadga yönaltirilgan xattiharakat» (1932).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТОЛМЕН (Tolman) Эдуард Чейс (1886—1959) — америкалик психолог, необихевиоризм назариётчиси. Бихевиоризм, гешталўппсихология ва фрейдизм ғояларини бирлаштириб, янги илмий тизимни ишлаб чиққан. Бихевиоризм асосчиси Ж. Уотсоннинг ғоясига қарамақарши ўлароқ, у ҳайвонларнинг ҳам, инсонларнинг ҳам хулқи «стимул — реакция» типидаги бирликлардан иборат тузилишга эмас, балки яхлит хаттиҳаракатлар тизимига эга, деб ҳисоблайди. Ушбу тизим ўз ичига мотив, мақсад, ашёлар хусусиятлари ва уларнинг тузилмавий муносабатларини фарқлаш, фараз ишлаб чиқиш ва уни текшириш кабиларни қамраб олади. Т. мазкур ички руҳий ҳолатларни «оралиқ ўзгарувчанлик» тушунчасига бирлаштирган. Ижобий ўзгарувчан реакциЯларни Т. психологик эмас, балки жисмоний реакциялар деб баҳолайди. Асосий асари «Ҳайвонлар ва одамларда мақсадга йўналтирилган хаттиҳаракат» (1932).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.