Effuziya
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 266–267-b. — ziyouz.com
Effuziya (gidrodinamikada) — gazning kiçik (mm uluşlaridagi) teşiklardan sekinlik bilan oqib çiqişi. Ikki holat farqlanadi: 1 holat — teşikning diametri gaz molekulalarining erkin harakatlaniş (yuguriş) uzunligiga nisbatan juda kiçik. Bu holda idişdagi gaz bosimi juda kiçik böladi. 2-holat — teşikning diametri gaz molekulalarining örtaça erkin harakatlaniş uzunligidan katta. Bu holda idişdagi gaz bosimi ança katta böladi. 1holda molekulyar oqib çiqiş hodisasi yuz beradi va molekulalar örtasidagi töqnaşuvlar heç qanday ahamiyatga ega bölmaydi. 2holda gaz molekulalari teşikdan oqim tarzida çiqadi va vaqt birligi mobaynida çiqadigan gaz hajmi gaz ziçligining kvadrat ildiziga teskari mutanosib böladi. Gazlarning ziçligini ularning juda kiçik teşikdan muayyan vaqg birligida oqib çiqişi böyiça aniqlaş usuli şu qonuniyatga asoslangan. Agar idiş içidagi bosim taşqi bosimdan ança katta bölsa, oqib çiqayotgan gaz miqdori idişdagi bosimga tötri mutanosib böladi. E. hodisasi gidrodinamikada, gidrotexnikada, gaz quvurlarini ötkazişda, ilmiy tekşiriş işlarida juda muhim.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЭФФУЗИЯ (гидродинамикада) — газнинг кичик (мм улушларидаги) тешиклардан секинлик билан оқиб чиқиши. Икки ҳолат фарқланади: 1 ҳолат — тешикнинг диаметри газ молекулаларининг эркин ҳаракатланиш (югуриш) узунлигига нисбатан жуда кичик. Бу ҳолда идишдаги газ босими жуда кичик бўлади. 2-ҳолат — тешикнинг диаметри газ молекулаларининг ўртача эркин ҳаракатланиш узунлигидан катта. Бу ҳолда идишдаги газ босими анча катта бўлади. 1ҳолда молекуляр оқиб чиқиш ҳодисаси юз беради ва молекулалар ўртасидаги тўқнашувлар ҳеч қандай аҳамиятга эга бўлмайди. 2ҳолда газ молекулалари тешикдан оқим тарзида чиқади ва вақт бирлиги мобайнида чиқадиган газ ҳажми газ зичлигининг квадрат илдизига тескари мутаносиб бўлади. Газларнинг зичлигини уларнинг жуда кичик тешикдан муайян вақг бирлигида оқиб чиқиши бўйича аниқлаш усули шу қонуниятга асосланган. Агар идиш ичидаги босим ташқи босимдан анча катта бўлса, оқиб чиқаётган газ миқдори идишдаги босимга тўтри мутаносиб бўлади. Э. ҳодисаси гидродинамикада, гидротехникада, газ қувурларини ўтказишда, илмий текшириш ишларида жуда муҳим.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.