Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Efir

    Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 263-b. — ziyouz.com

    Efir (yun.) — yunon afsonasiga köra, Olimp toği çöqqisi yetgan va olimp xudolari makoni hisoblangan eng yuqori yengil va şaffof havo qatlami. Yunon şoiri Gesiodning «Teogoniya» asari böyiça E. göyo Ereb (yer osti Zulmati) va Nikta (Tun) ning oqibati; boşqa rivoyatga qöra, E.ning Gemera (Kun) bilan birlaşişidan Yer, Havo, Dengiz, Okean va Tartar (yer qa'ri) paydo böladi.

    Qad. tasavvurga köra, E. (olam efiri, yoruğlik efiri) hamma narsaga va hamma yerga «kira oluvçi» nozik muhit. Yer, suv, havo va olov bilan birga E. mavjudot elementlaridan biri (Aristotel) — «kvintessensiya» (lot. ^şpga ye§$yepNa — beşinçi mohiyat). Qadimda bu muhitga yoruğlik va umuman elektromagnit özaro ta'sirini tarqatiş vositasi deb qaralgan. A. Eynşteyn yaratgan nisbiylik nazariyasiga köra, E. yöq narsa hisoblanadi.

    Hoz. fan nuqtai nazaridan fizik vakuum oddiy moddiy muhitning ba'zi xossalariga ega. Biroq, uni E. bilan çalkaştirib yubormaslik kerak, çunki, mas, elektromagnit maydon maxsus eltuvçi muhitga muhtoj bölmagan mustaqil fizik obyekt hisoblanadi.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    ЭФИР (юн.) — юнон афсонасига кўра, Олимп тоғи чўққиси етган ва олимп худолари макони ҳисобланган энг юқори енгил ва шаффоф ҳаво қатлами. Юнон шоири Гесиоднинг «Теогония» асари бўйича Э. гўё Эреб (ер ости Зулмати) ва Никта (Тун) нинг оқибати; бошқа ривоятга қўра, Э.нинг Гемера (Кун) билан бирлашишидан Ер, Ҳаво, Денгиз, Океан ва Тартар (ер қаъри) пайдо бўлади.

    Қад. тасаввурга кўра, Э. (олам эфири, ёруғлик эфири) ҳамма нарсага ва ҳамма ерга «кира олувчи» нозик муҳит. Ер, сув, ҳаво ва олов билан бирга Э. мавжудот элементларидан бири (Аристотель) — «квинтэссенция» (лот. ^шпга е§$епНа — бешинчи моҳият). Қадимда бу муҳитга ёруғлик ва умуман электромагнит ўзаро таъсирини тарқатиш воситаси деб қаралган. А. Эйнштейн яратган нисбийлик назариясига кўра, Э. йўқ нарса ҳисобланади.

    Ҳоз. фан нуқтаи назаридан физик вакуум оддий моддий муҳитнинг баъзи хоссаларига эга. Бироқ, уни Э. билан чалкаштириб юбормаслик керак, чунки, мас, электромагнит майдон махсус элтувчи муҳитга муҳтож бўлмаган мустақил физик объект ҳисобланади.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.