Efir moyli ekinlar
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 264-b. — ziyouz.com
Efir moyli ekinlar — efir moylari oliş uçun yetiştiriladigan ekinlar guruhi; texnika ekinlari. Ayrim organlari (guli, uruği, mevasi, poyasi, ildizpoyasi, bargi va boşqalar) yoki tanasida efir moylari (xuşböy moddalar) töplaydi. E.m.e.ning daraxt, buta va bir va köp yillik ötlar turlari bor. Ular tropik, subtropik mintaqalarda köp tarqalgan, mö'tadil iqlimli hududlarda ham ekiladi. Uzbekistonda efir moyli ösimliklarning 50 oilaga kiruvçi 233 turi mavjud, lekin ayrimlari (arpabodiyon, jambil, kaşniç, qora zira, yalpiz va boşqalar) maxsus ekiladi. E.m.e. ba'zi turlarining mevasi va bargi tarkibida 1,5% dan 6—7% va undan ortiq efir moyi (atenol, mentol, yevgenol va boşqalar), şuningdek, 11—27% texnik moy bor. Jahon dehqonçiligida E.m.e.dan atirgul, yorongul, lavanda, yalpiz asosiy ahamiyatga ega. Ösimliklarning xuşböyligi efir moylarining miqdori, tarkibi va sifatiga boğliq.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЭФИР МОЙЛИ ЭКИНЛАР — эфир мойлари олиш учун етиштириладиган экинлар гуруҳи; техника экинлари. Айрим органлари (гули, уруғи, меваси, пояси, илдизпояси, барги ва бошқалар) ёки танасида эфир мойлари (хушбўй моддалар) тўплайди. Э.м.э.нинг дарахт, бута ва бир ва кўп йиллик ўтлар турлари бор. Улар тропик, субтропик минтақаларда кўп тарқалган, мўътадил иқлимли ҳудудларда ҳам экилади. Узбекистонда эфир мойли ўсимликларнинг 50 оилага кирувчи 233 тури мавжуд, лекин айримлари (арпабодиён, жамбил, кашнич, қора зира, ялпиз ва бошқалар) махсус экилади. Э.м.э. баъзи турларининг меваси ва барги таркибида 1,5% дан 6—7% ва ундан ортиқ эфир мойи (атенол, ментол, евгенол ва бошқалар), шунингдек, 11—27% техник мой бор. Жаҳон деҳқончилигида Э.м.э.дан атиргул, ёронгул, лаванда, ялпиз асосий аҳамиятга эга. Ўсимликларнинг хушбўйлиги эфир мойларининг миқдори, таркиби ва сифатига боғлиқ.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.