Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Egiliş

    Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 14–15-b. — ziyouz.com

    Egiliş — taşqi kuçlar ta'sirida yoki t-ra özgarişi tufayli materiallar yoki buyumlar (balka, tösin, xari, qobiq va boşqalar) ning öqi yoki örta sirti egrilanişi; deformatsiya turi. Materiallar qarşiligi fani nuqgai nazaridan binokorliqda tösin va plitalar, maşinasozlikda val va şesternya tişlari, temir yöl vagonlarining öqlari ham balka deb qaraladi. Balkalar taşqi kuçlar ta'sirida egiladi (rasm, 1). Agar taşqi quçlar balkaning simmetriya tekisliklari böyiça ta'sir etsa, oddiy yoki tekis E.deb, kuçlar boşqa tekisliklar böyiça yönalsa, murakkab E. deb ataladi. Balka egilganida çöziluvçi qatlam tolalari özgarişsiz qoladi. Binobarin, neytral qatlamdan pastda çöziliş, yuqorida siqiliş kuçlanişlari vujudga keladi; neytral qatlamning özida quçlanişlar nolga teng böladi (rasm, 2). Rasmdan körinib turibdiki, normal kuçlanişlar o ning qiymati neytral öqda nolga teng bölib, undan uzoqlaşgan sari orta boradi. Demak normal kuçlanişlarning eng katta qiymatlari balka köndalang kesimining neytral öqsan eng uzoqda joylaşgan tolalarida hosil böladi. Qöştavr şaklidagi kesimlar şu sababdan kelib çiqqan.

    Murakkab E.ning xususiy holi hisoblangan qiyşiq E. ham mavjud. Egiladigan element (mas, balka) ning köndalang kesimidagi ta'sir etuvçi kuçlarga qarab, sof (faqat eguvçi momentlar bölganda) va köndalang (köndalang kuçlar ham bölganda) Elar farqlanadi. Muhandislik hisoblarida böylamaköndalang E.lar ham hisobga olinadi.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    ЭГИЛИШ — ташқи кучлар таъсирида ёки т-ра ўзгариши туфайли материаллар ёки буюмлар (балка, тўсин, хари, қобиқ ва бошқалар) нинг ўқи ёки ўрта сирти эгриланиши; деформация тури. Материаллар қаршилиги фани нуқгаи назаридан бинокорлиқда тўсин ва плиталар, машинасозликда вал ва шестерня тишлари, темир йўл вагонларининг ўқлари ҳам балка деб қаралади. Балкалар ташқи кучлар таъсирида эгилади (расм, 1). Агар ташқи қучлар балканинг симметрия текисликлари бўйича таъсир этса, оддий ёки текис Э.деб, кучлар бошқа текисликлар бўйича йўналса, мураккаб Э. деб аталади. Балка эгилганида чўзилувчи қатлам толалари ўзгаришсиз қолади. Бинобарин, нейтрал қатламдан пастда чўзилиш, юқорида сиқилиш кучланишлари вужудга келади; нейтрал қатламнинг ўзида қучланишлар нолга тенг бўлади (расм, 2). Расмдан кўриниб турибдики, нормал кучланишлар о нинг қиймати нейтрал ўқда нолга тенг бўлиб, ундан узоқлашган сари орта боради. Демак нормал кучланишларнинг энг катта қийматлари балка кўндаланг кесимининг нейтрал ўқцан энг узоқда жойлашган толаларида ҳосил бўлади. Қўштавр шаклидаги кесимлар шу сабабдан келиб чиққан.

    Мураккаб Э.нинг хусусий ҳоли ҳисобланган қийшиқ Э. ҳам мавжуд. Эгиладиган элемент (мас, балка) нинг кўндаланг кесимидаги таъсир этувчи кучларга қараб, соф (фақат эгувчи моментлар бўлганда) ва кўндаланг (кўндаланг кучлар ҳам бўлганда) Элар фарқланади. Муҳандислик ҳисобларида бўйламакўндаланг Э.лар ҳам ҳисобга олинади.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.