Eklektizm
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 37–38-b. — ziyouz.com
Eklektizm EKLEKTIZM, eklektika (yun. — tanlovçi) — turli xil, hatto bir-biriga qarama-qarşi qaraş, ğoya, nazariyalarning «eng yaxşisi»ni tanlab olişga intiliş. Dastlab sönggi yunon falsafasida paydo bölgan. «E.» terminini aleksandriyalik Potamon (2-asr) qöllagan va öz maktabini eklektik maktab deb atagan. Eklektik tafakkur usulida narsa va hodisalarning muhim va muhim bölmagan, asosiy va asosiy bölmagan xususiyatlari, ular örtasidagi boğlanişlar yuzaki ravişda birlaştirilib, qoriştirilib ifodalanadi. Narsa va hodisalarga, ularning boğlanişlariga aniq, muayyan makon va zamonda, muayyan vaziyat va şartşaroitda yondaşmaslik, ulardagi asosiy va ikkinçi darajali tomonlarni hisobga olmaslik asosida eklektik tafakkur usuli paydo böladi. Tasviriy san'at va me'morlikda E. turlituman, özaro nomuvofiq badiiy unsurlarni birlaştirişdir. Odatda, yirik badiiy yönalişlarning inqirozi davriga xos. E. xususiyatlari, jumladan, qadimiy Rim san'atining sönggi davri (Yunoniston, Misr, Old Osiyo va boşqalar san'atida özlaştirilgan şakllar qöşilişi)da közga taşlanadi. Uyğoniş davrining buyuk namoyandalari ijodining eng yaxşi tomonlarini qöşib mukammallikka erişiş mumkin deb hisoblagan Bolonya maktabi vakillari ham E.ga moyil bölgan. E. turli uslublarning şakllarini töğridantöğri qöllağan 19-asr 2-yarmi me'morligi (ayniqsa, interyerlarni bezaş) uçun ham xos bölgan, biroq uning me'moriy va bezak E.i özining keng kölami, mohiyati e'tibori bilan yaxlit bir «modern» uslubini şakllanişiga muhim ta'sir körsatdi. 20-asr örtalaridan E. an'analari Ğarbiy Yevropa va Amerika badiiy madaniyatida keng tarqaldi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЭКЛЕКТИЗМ, эклектика (юн. — танловчи) — турли хил, ҳатто бир-бирига қарама-қарши қараш, ғоя, назарияларнинг «энг яхшиси»ни танлаб олишга интилиш. Дастлаб сўнгги юнон фалсафасида пайдо бўлган. «Э.» терминини александриялик Потамон (2-аср) қўллаган ва ўз мактабини эклектик мактаб деб атаган. Эклектик тафаккур усулида нарса ва ҳодисаларнинг муҳим ва муҳим бўлмаган, асосий ва асосий бўлмаган хусусиятлари, улар ўртасидаги боғланишлар юзаки равишда бирлаштирилиб, қориштирилиб ифодаланади. Нарса ва ҳодисаларга, уларнинг боғланишларига аниқ, муайян макон ва замонда, муайян вазият ва шартшароитда ёндашмаслик, улардаги асосий ва иккинчи даражали томонларни ҳисобга олмаслик асосида эклектик тафаккур усули пайдо бўлади. Тасвирий санъат ва меъморликда Э. турлитуман, ўзаро номувофиқ бадиий унсурларни бирлаштиришдир. Одатда, йирик бадиий йўналишларнинг инқирози даврига хос. Э. хусусиятлари, жумладан, қадимий Рим санъатининг сўнгги даври (Юнонистон, Миср, Олд Осиё ва бошқалар санъатида ўзлаштирилган шакллар қўшилиши)да кўзга ташланади. Уйғониш даврининг буюк намояндалари ижодининг энг яхши томонларини қўшиб мукаммалликка эришиш мумкин деб ҳисоблаган Болонья мактаби вакиллари ҳам Э.га мойил бўлган. Э. турли услубларнинг шаклларини тўғридантўғри қўллаған 19-аср 2-ярми меъморлиги (айниқса, интерьерларни безаш) учун ҳам хос бўлган, бироқ унинг меъморий ва безак Э.и ўзининг кенг кўлами, моҳияти эътибори билан яхлит бир «модерн» услубини шаклланишига муҳим таъсир кўрсатди. 20-аср ўрталаридан Э. анъаналари Ғарбий Европа ва Америка бадиий маданиятида кенг тарқалди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.