Eklimetr
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 38-b. — ziyouz.com
Eklimetr (yun. oğdiraman va metr) — geodeziyada — joyda (yerda) çiziqlarning qiyalik burçagini ölçaş uçun işlatiladigan geodezik asbob. Doira şaklidagi metall qutiça va uning yon tomoniga mahkamlangan prizmatik nayça 2 dan iborat. Metall qutiça içida gardişiga gradusda darajalarga bölingan halqa (disk) 3 joylaşgan. Gradus darajalar noldan boşlab har ikkala tomonga raqamlar bilan belgilangan. Öz öqida erkin turgan halqa unga mahkamlangan yuk (oğirlik) ta'sirida doim bir holatni, ya'ni gardişdagi nol darajadan ötuvçi diametr çiziği gorizontal holatni egallaydi. Ölçaşni bajarib bölib, halqa maxsus prujinalar yordamida qözğalmas holda saqlanadi. Çiziqning qiyalik burçagini ölçaş uçun uning bir uçida E. bilan turib, ikkinçi uçiga belgi tayoq tik örnatiladi va E.ning prizmatik nayçasi tayoqsa köz balandligi böyiça belgilab qöyilgan nuqtaga qaratiladi. Qutiça sirtidagi tugmaça bosilib, halqa erkin holatga keltiriladi va oynaçadan halqa gardişidagi şkala böyiça sanoq olinib, qiyalik burçagining qiymati aniqlanadi. E. bilan qiyalik burçagi 0,1° aniqlikda ölçanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЭКЛИМЕТР (юн. оғдираман ва метр) — геодезияда — жойда (ерда) чизиқларнинг қиялик бурчагини ўлчаш учун ишлатиладиган геодезик асбоб. Доира шаклидаги металл қутича ва унинг ён томонига маҳкамланган призматик найча 2 дан иборат. Металл қутича ичида гардишига градусда даражаларга бўлинган ҳалқа (диск) 3 жойлашган. Градус даражалар нолдан бошлаб ҳар иккала томонга рақамлар билан белгиланган. Ўз ўқида эркин турган ҳалқа унга маҳкамланган юк (оғирлик) таъсирида доим бир ҳолатни, яъни гардишдаги нол даражадан ўтувчи диаметр чизиғи горизонтал ҳолатни эгаллайди. Ўлчашни бажариб бўлиб, ҳалқа махсус пружиналар ёрдамида қўзғалмас ҳолда сақланади. Чизиқнинг қиялик бурчагини ўлчаш учун унинг бир учида Э. билан туриб, иккинчи учига белги таёқ тик ўрнатилади ва Э.нинг призматик найчаси таёқца кўз баландлиги бўйича белгилаб қўйилган нуқтага қаратилади. Қутича сиртидаги тугмача босилиб, ҳалқа эркин ҳолатга келтирилади ва ойначадан ҳалқа гардишидаги шкала бўйича саноқ олиниб, қиялик бурчагининг қиймати аниқланади. Э. билан қиялик бурчаги 0,1° аниқликда ўлчанади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.