Ekologik muvozanat
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 40-b. — ziyouz.com
Ekologik muvozanat — inson, ösimlik va hayvonlar uçun zarur bölgan tabiiy şaroitlar muvozanati. Ma'lumki, tabiat komponentlari birbirlari bilan uzviy boğlangan, doim özaro aloqada va ta'sirdadir. Ular komponentlar örtasida muttasil ravişda röy berib turadigan modda va energiya almaşinuvi oqibatida hosil böladi va tabiatning bir butunligini ta'minlaydi. Tabiat komponentlari örtasidagi bunday özaro ta'sir va aloqalar uzoq geologik davrlar mobaynida rivojlanib, turli joylarda turli ekosistemalarni şakllanişiga olib kelgan. Ekosistemalarda modda va energiyaning kirib kelişi bilan çiqib ketişi örtasida dinamik tenglik (balans) yuzaga kelgan. Bunday tenglik yoki muvozanat ekosistemani sifat jihatdan ma'lum bir holatda uzoq muddat mavjud bölib turişini ta'minlaydi.
E.m. 2 xil bölişi mumkin: komponentlararo E.m. — ekosistema komponentlari örtasidagi tenglikka asoslanadi; hududiy E.m. — biror hududda intensiv va ekstensiv tarzda foydalaniladigan joylarning ayrim nisbatlari asosida yuzaga kelib, şu hududning E.m.ning buzilmasligini ta'minlaydi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЭКОЛОГИК МУВОЗАНАТ — инсон, ўсимлик ва ҳайвонлар учун зарур бўлган табиий шароитлар мувозанати. Маълумки, табиат компонентлари бирбирлари билан узвий боғланган, доим ўзаро алоқада ва таъсирдадир. Улар компонентлар ўртасида муттасил равишда рўй бериб турадиган модда ва энергия алмашинуви оқибатида ҳосил бўлади ва табиатнинг бир бутунлигини таъминлайди. Табиат компонентлари ўртасидаги бундай ўзаро таъсир ва алоқалар узоқ геологик даврлар мобайнида ривожланиб, турли жойларда турли экосистемаларни шаклланишига олиб келган. Экосистемаларда модда ва энергиянинг кириб келиши билан чиқиб кетиши ўртасида динамик тенглик (баланс) юзага келган. Бундай тенглик ёки мувозанат экосистемани сифат жиҳатдан маълум бир ҳолатда узоқ муддат мавжуд бўлиб туришини таъминлайди.
Э.м. 2 хил бўлиши мумкин: компонентлараро Э.м. — экосистема компонентлари ўртасидаги тенгликка асосланади; ҳудудий Э.м. — бирор ҳудудда интенсив ва экстенсив тарзда фойдаланиладиган жойларнинг айрим нисбатлари асосида юзага келиб, шу ҳудуднинг Э.м.нинг бузилмаслигини таъминлайди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.