Ekologik valentlik
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 39-b. — ziyouz.com
Ekologik valentlik — turning özgaruvçan muhit şaroitiga moslaniş darajasi. Miqdoriy jihatdan muhit şaroitining mazkur tur hayot faoliyati saqlanib qoladigan çegarada özgarişi bilan ifodalanadi. E.v.ga turning bitta alohida omilga yoki bir qança omillar kompleksiga nisbatan reaksiyasi sifatida qaraş mumkin. Muayyan omilning keng kölamda özgarişiga çidamli turlar «evri» qöşimçasi orqali belgilanadi (mas, evritermlar — harorat ta'siriga, evrigalinlar — şörlanişga nisbatan va h.k.). Mazkur omilning tor kölamda özgarişiga çidamli turlar «steno» qöşimçasi bilan ifodalanadi (mas, stenotermlar, stenogalinlar). Kompleks omillarga nisbatan keng kölamdagi E.v.ga ega bölgan organizmlar evribiontlar, buning aksi stenobiontlar deyiladi. Evribiontlik turning turli xil yaşaş joyini egallaşiga imkon bersa, stenobiontlik esa tur tarqalişi joyining keskin kamayişiga olib keladi. Bu tuşunçalar turga nisbatan evritop va stenotip deb ataladi (q. Ekologik omillar).
Q.: Ekologik omillar
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЭКОЛОГИК ВАЛЕНТЛИК — турнинг ўзгарувчан муҳит шароитига мосланиш даражаси. Миқдорий жиҳатдан муҳит шароитининг мазкур тур ҳаёт фаолияти сақланиб қоладиган чегарада ўзгариши билан ифодаланади. Э.в.га турнинг битта алоҳида омилга ёки бир қанча омиллар комплексига нисбатан реакцияси сифатида қараш мумкин. Муайян омилнинг кенг кўламда ўзгаришига чидамли турлар «эври» қўшимчаси орқали белгиланади (мас, эвритермлар — ҳарорат таъсирига, эвригалинлар — шўрланишга нисбатан ва ҳ.к.). Мазкур омилнинг тор кўламда ўзгаришига чидамли турлар «стено» қўшимчаси билан ифодаланади (мас, стенотермлар, стеногалинлар). Комплекс омилларга нисбатан кенг кўламдаги Э.в.га эга бўлган организмлар эврибионтлар, бунинг акси стенобионтлар дейилади. Эврибионтлик турнинг турли хил яшаш жойини эгаллашига имкон берса, стенобионтлик эса тур тарқалиши жойининг кескин камайишига олиб келади. Бу тушунчалар турга нисбатан эвритоп ва стенотип деб аталади (қ. Экологик омиллар).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.