Ekranoplan
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 45-b. — ziyouz.com
Ekranoplan (ekran va frans. — parvoz qilmoq) — yer yoki suv sirtiga (ekranga) yaqin (odatda, qanotlari enining 0,1—0,2 qismiga teng) balandlikda uçiş uçun möljallangan uçiş apparati. Birinçi E.ni fin muhandisi T. Karno 1935 yilda yasagan. 20-asr 70-y. larida Finlyandiya, Şvetsiya, Yaponiya, Germaniya, Buyuk Britaniya va Rossiyada tajriba variantlari işlab çiqarilgan. Aerodinamik kuç (kötariş kuçi) hosil qilişda tayanç sirtining yaqinligi effekti («Ekran effekti») dan foydalanişi bilan samolyotdan farqlanadi. Ekran effektining mohiyati şundaki, bunda aerodinamik quvvatni (aerodinamik kötariş kuçining aerodinamik qarşilikka nisbatini) oşiruvçi havo yostiği hosil böladi. E.larning deyarli barçasi suv sirtidan kötariliş va suv sirtiga qönişga möljallangan, lekin faqat quruqlikda uçadigan E.lar ham işlab çiqarilgan. E.larning texnik körsatkiçlari: massasi — 5 t gaça, 1 ta yoki 2 ta dvigatelining quvvati = 500 o.k. gaça, uçiş tezligi 250 km/soat gaça. Bortiga 1—6 yölovçi siğadi. E. eksperimental tadqiqotlarni bajariş, razvedka va qutqariş işlarida qöllaş uçun maxsus buyurtmalar böyiça işlab çiqariladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЭКРАНОПЛАН (экран ва франц. — парвоз қилмоқ) — ер ёки сув сиртига (экранга) яқин (одатда, қанотлари энининг 0,1—0,2 қисмига тенг) баландликда учиш учун мўлжалланган учиш аппарати. Биринчи Э.ни фин муҳандиси Т. Карно 1935 йилда ясаган. 20-аср 70-й. ларида Финляндия, Швеция, Япония, Германия, Буюк Британия ва Россияда тажриба вариантлари ишлаб чиқарилган. Аэродинамик куч (кўтариш кучи) ҳосил қилишда таянч сиртининг яқинлиги эффекти («Экран эффекти») дан фойдаланиши билан самолётдан фарқланади. Экран эффектининг моҳияти шундаки, бунда аэродинамик қувватни (аэродинамик кўтариш кучининг аэродинамик қаршиликка нисбатини) оширувчи ҳаво ёстиғи ҳосил бўлади. Э.ларнинг деярли барчаси сув сиртидан кўтарилиш ва сув сиртига қўнишга мўлжалланган, лекин фақат қуруқликда учадиган Э.лар ҳам ишлаб чиқарилган. Э.ларнинг техник кўрсаткичлари: массаси — 5 т гача, 1 та ёки 2 та двигателининг қуввати = 500 о.к. гача, учиш тезлиги 250 км/соат гача. Бортига 1—6 йўловчи сиғади. Э. экспериментал тадқиқотларни бажариш, разведка ва қутқариш ишларида қўллаш учун махсус буюртмалар бўйича ишлаб чиқарилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.