Eksperimental psixologiya
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 48-b. — ziyouz.com
Eksperimental psixologiya — psixik hodisalar va jarayonlarni ilmiy metodlar yordami bilan tadqiq qiliş. Psixologiyaning fan sifatida falsafadan ajralib çiqişida eksperimental tadqiqotlar ötkaziş asosiy rol öynagan. 19-asrning örtalarida ilk bor sezgi, idrok yuzasidan tadqiqotlar olib borilgan. E.p.ning fan sifatida ajralib çiqişiga nemis olimi V. Vundt katta hissa qöşgan. Ilk eksperimental tadqiqotlar özini özi kuzatiş uslubi yordami bilan şaxsning içki mayllari, motivlari, fikr yuritişiga bağişlangan. Keyinçalik tekşirişlar turli hayvonlarda ötkazila boşlagan. Köp tadqiqotlarni AQŞlik T.L.Morgan, E. L. Torndayk va boşqalar olib borganlar. E.p. murakkab tadqiqot (köp şkalali, köp bosqiçli) metodlari, metodikalari (işonçliligi, kafolatliligi, test yoki retest xususiyatiga egaligi)dan taşqari elektron hisoblagiçlar, texnik asboblar va moslamalar, sodda yoki murakkab tuzilgan maxsus apparatlar, zamonaviy texnika va texnologiyalarga asoslanadi. E.p. yordamida psixik funksiyalargina emas, şu bilan birga şaxs hissiyoti, emotsiyasi, individual xususiyati, diqqat, xotira, idrok singari biliş jarayonlari ham tadqiq qilinadi. E.p. tadqiqotlari natijalari psixologiya sohalari nazariyasini işlab çiqişda asos bölib xizmat qiladi. Olimlardan F. Galton (1822-1911), D. Kettel (1860- 1944), E. Tolmen (1886-1959), G.Rorşax (1884-1984), A. Bine(1857-1911), P.Jane (1859-1947), J. Piaje (1896—1980) va boşqalar E.p.ning rivojlanişiga muhim uluş qöşganlar.
Ergaş Ğoziyev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЭКСПЕРИМЕНТАЛ ПСИХОЛОГИЯ — психик ҳодисалар ва жараёнларни илмий методлар ёрдами билан тадқиқ қилиш. Психологиянинг фан сифатида фалсафадан ажралиб чиқишида экспериментал тадқиқотлар ўтказиш асосий роль ўйнаган. 19-асрнинг ўрталарида илк бор сезги, идрок юзасидан тадқиқотлар олиб борилган. Э.п.нинг фан сифатида ажралиб чиқишига немис олими В. Вундт катта ҳисса қўшган. Илк экспериментал тадқиқотлар ўзини ўзи кузатиш услуби ёрдами билан шахснинг ички майллари, мотивлари, фикр юритишига бағишланган. Кейинчалик текширишлар турли ҳайвонларда ўтказила бошлаган. Кўп тадқиқотларни АҚШлик Т.Л.Морган, Э. Л. Торндайк ва бошқалар олиб борганлар. Э.п. мураккаб тадқиқот (кўп шкалали, кўп босқичли) методлари, методикалари (ишончлилиги, кафолатлилиги, тест ёки ретест хусусиятига эгалиги)дан ташқари электрон ҳисоблагичлар, техник асбоблар ва мосламалар, содда ёки мураккаб тузилган махсус аппаратлар, замонавий техника ва технологияларга асосланади. Э.п. ёрдамида психик функцияларгина эмас, шу билан бирга шахс ҳиссиёти, эмоцияси, индивидуал хусусияти, диққат, хотира, идрок сингари билиш жараёнлари ҳам тадқиқ қилинади. Э.п. тадқиқотлари натижалари психология соҳалари назариясини ишлаб чиқишда асос бўлиб хизмат қилади. Олимлардан Ф. Гальтон (1822-1911), Д. Кеттел (1860- 1944), Э. Толмен (1886-1959), Г.Роршах (1884-1984), А. Бине(1857-1911), П.Жане (1859-1947), Ж. Пиаже (1896—1980) ва бошқалар Э.п.нинг ривожланишига муҳим улуш қўшганлар.
Эргаш Ғозиев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.