Ekssentrik
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 55–56-b. — ziyouz.com
Ekssentrik (lot. — «ajratiş» ma'nosini biddiradigan old qöşimça va — markaz) — 1) texnikada — aylaniş öqi geom. öqi bilan mos tuşmaydigan dumaloq disk. Kulaçokli mexanizmlart töğri çiziq böyiça harakatlanayotgan ştangaga ta'sir qilib, uni zarur trayektoriya böyiça harakatlanişga majbur qiladi. Şarnirli mexanizmlarda aylaniş öqi atrofida töliq aylanuvçi zveno — krivoşip vazifasini ötaydi. E. tokarlik stanoklarida işlov beriladigan buyumlarni qisib qöyiş uçun işlatiladi; 2) astronomiyada — olamning geotsentrik sistemasidagi qöşimça aylana. Quyoşning doimiy burçak tezligi bilan Yer atrofidagi yillik harakatini tasavvur qiliş uçun qadimiy yunon astronomi Gipparx kiritgan. Quyoşning ekliptika böyiça notekis harakatlanişiga sabab şuki, u markazi (S) Yer (T) bilan mos tuşmaydigan E. aylanasi böyiça harakatlanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЭКСЦЕНТРИК (лот. — «ажратиш» маъносини биддирадиган олд қўшимча ва — марказ) — 1) техникада — айланиш ўқи геом. ўқи билан мос тушмайдиган думалоқ диск. Кулачокли механизмларт тўғри чизиқ бўйича ҳаракатланаётган штангага таъсир қилиб, уни зарур траектория бўйича ҳаракатланишга мажбур қилади. Шарнирли механизмларда айланиш ўқи атрофида тўлиқ айланувчи звено — кривошип вазифасини ўтайди. Э. токарлик станокларида ишлов бериладиган буюмларни қисиб қўйиш учун ишлатилади; 2) астрономияда — оламнинг геоцентрик системасидаги қўшимча айлана. Қуёшнинг доимий бурчак тезлиги билан Ер атрофидаги йиллик ҳаракатини тасаввур қилиш учун қадимий юнон астрономи Гиппарх киритган. Қуёшнинг эклиптика бўйича нотекис ҳаракатланишига сабаб шуки, у маркази (С) Ер (Т) билан мос тушмайдиган Э. айланаси бўйича ҳаракатланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.