Ekstraksiyalaş
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 54–55-b. — ziyouz.com
Ekstraksiyalaş (lot. ajratayapman) — suyuq yoki qattiq moddalar aralaşmasini maxsus (selektiv) erituvçi (ekstragent)lar yordamida töla yoki qisman ajratiş. E.ning fizik mohiyati ajratib olinayotgan (ekstraksiyalanayotgan) moddaning töqnaşuv paytida bir faza (suyuq yoki qattiq faza)dan ikkinçi faza — suyuq ekstragent fazaga ötişidan iborat.
E. quyidagi jarayonlarni: dastlabki modda aralaşmasi bilan ekstragentni töqnaştiriş (aralaştiriş); hosil bölgan ikki fazani mexanik ajratiş; ekstragentni har bir fazadan ajratib oliş va regeneratsiyalaşni öz içiga oladi.
E. jarayonidan sof farmatsevtik preparatlar olişda, şakar, yoğlar işlab çiqarişda, aromatik uglevodorodlar, sulfidli neftlarning moyli fraksiyasi, kaprolaktam, texnik krezollardan m va p krezollarni, divinil rektifikatsiyasi qoldiqlaridan dietil efirni, suyultirilgan eritmalardagi sirka kislotani, oqova suvda qolgan fenol va h.k.ni ajratib olişda foydalaniladi. Nikel bilan kobalt, nikel bilan mis, siyraker elementlari, platinoidlar, sirkoniy bilan gafniy, niobiy bilan tantal va boşqalarni ajratib olişda E. usuli keng qöllanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЭКСТРАКЦИЯЛАШ (лот. ажратаяпман) — суюқ ёки қаттиқ моддалар аралашмасини махсус (селектив) эритувчи (экстрагент)лар ёрдамида тўла ёки қисман ажратиш. Э.нинг физик моҳияти ажратиб олинаётган (экстракцияланаётган) модданинг тўқнашув пайтида бир фаза (суюқ ёки қаттиқ фаза)дан иккинчи фаза — суюқ экстрагент фазага ўтишидан иборат.
Э. қуйидаги жараёнларни: дастлабки модда аралашмаси билан экстрагентни тўқнаштириш (аралаштириш); ҳосил бўлган икки фазани механик ажратиш; экстрагентни ҳар бир фазадан ажратиб олиш ва регенерациялашни ўз ичига олади.
Э. жараёнидан соф фармацевтик препаратлар олишда, шакар, ёғлар ишлаб чиқаришда, ароматик углеводородлар, сульфидли нефтларнинг мойли фракцияси, капролактам, техник крезоллардан м ва п крезолларни, дивинил ректификацияси қолдиқларидан диэтил эфирни, суюлтирилган эритмалардаги сирка кислотани, оқова сувда қолган фенол ва ҳ.к.ни ажратиб олишда фойдаланилади. Никель билан кобальт, никель билан мис, сийракер элементлари, платиноидлар, цирконий билан гафний, ниобий билан тантал ва бошқаларни ажратиб олишда Э. усули кенг қўлланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.