Ekvador
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 25–28-b. — ziyouz.com
Ekvador EKVADOR, Ekvador Respublikasi — Janubiy Amerikaning şim. ğarbiy qismidagi davlat. Mayd. 283,6 ming km2. Aholisi 13,447 mln. kişi ' (2002). Poytaxti — Kito şahri Ma'muriyjihatdan 21 provinsiya (rgouyu1a)ga bölinadi.
Davlat tuzumi. E. — respublika. Amaldagi konstitutsiyasi 1998 yil 10 avg.da qabul qilingan. Davlat boşliği — prezident (2005 yil apr.dan Alfredo Palasio), u 4 yil muddatga saylanadi va qayta saylanişi mumkin emas. Qonön çiqaruvçi hokimiyatni Milliy kongress (1 palatali parlament), ijroçi hokimiyatni prezident va u tomonidan tayinlanadigan hukumat amalga oşiradi; prezident hukumatga ham boşçilik qiladi.
Tabiati. E. ekvatordajoylaşgan. Şim. da Kolumbiya, jan. va şarqda Peru bilan çegaradoş. Ğarbda Tinç okean suvlariga tutaş. Tinç okeandagi Galapagos o.lari ham E.ga qaraydi. E. hududi tabiiy jihatdan 3 qismga bölinadi: Oryente (toğ oddi tekisliklar), Syerra (And toğligi) va Kosta (toğ etagi va Guayas vodiysi pasttekisliklari). Kordilyera toğlarining içki yon bağirlarida söngan (Çimboraso — E. ning eng baland nuqtasi, 6262 m) va harakatdagi (Kotopaxi va boşqalar) vulkanlar bor. Asosiy foydali qazilmalari: neft, tabiiy gaz, oltin, kumuş, oltingugurt, toşqömir, marganets, mis va polimetall rudalari. Iqlimi Oryenteda ekvatorial, Syerrada toğekvatorial, Kostada subeqvatorial Iqlim. Örtaça oylik t-ra Kito (2800 m balandlik)da 13°, jan.da 23° dan 27° gaça. Yillik yoğin 100 mm dan (jan.da) 6000 mm gaça (And toğlarining şarqiy yon bağirlarida). Yirik daryolari: Guayas, Putumayo, Napo, Tigro. Hududining 75% ödşon (asosan, nam tropik örmon). Urmonlarda ayiq, yaguar, yovvoyi muşuk vab. sut emizuvçi hayvonlar yaşaydi. Ilon, toşbaqa, eçkemar, dengiz iguanasi, timsoh, quş köp. Tuproqlari podzollaşgan qizil, toğötloq va allyuvial tuproq. Galapagos, Kotopaxi, Sangay va boşqalar milliy boğlari bor.
Aholisining 40% indeyslar (asosan, keçua) va 40% ga yaqini ispanindeys metislari, qolganlari oq tanlilar. Rasmiy til — ispan tili. Dindorlarning aksariyati katoliklar. Şahar aholisi 62%. Muhim şaharlari: Kito, Guayakil, Kuenka.
Tarixi. E. hududida qadimdan 16-asr boşlariga qadar indeys qabilalari yaşagan. 15-asr oxirida inklar zabt etgan. 1526 yil E. sohiliga ispan konkistadorlari kelib örnaşdi. 1531—33 yillarda F. Pisarro boşçiligidagi konkistadorlar ekspeditsiyasi E. hududini egallab oldi. 16-asrning 40-y.larida aholining ispanlarga qarşi qözgolonlari bölib ötdi. 1563— 1739 yil larda E. Kito audensiyasi nomi bilan Peru vitseqirolligi, 1739—1822 yil larda Yangi Granada vitseqirolligi tarkibida. 1809 yil aholining mustaqillik uçun harakati avj oddi. 1822 yil Ispaniya mustamlakaçiligi tugatildi. 1830 yil maygaça Kito viloyati nomi bilan Buyuk Kolumbiya tarkibida böddi. 1830 yil mustaqil davlatga aylandi va E. Respublikasi deb nomlandi. 2-jahon uruşi yillari (1939—45) E. faşistik blokdagi davlatlar bilan munosabatlarni uzdi. 1944— 46 yillar hokimiyatga turli partiya va jamoat taşkilotlari vakillaridan iborat hukumat boşçilik qildi. 1972 yildagi davlat töntarişidan söng harbiy hukumat mamlakat suverenitetini himoya qiliş, iqtisodiyotda davlat sektorini mustahkamlaş siyosatini olib bordi. 1979 yildan hokimiyatga fuqarolik hukumati boşçilik qilib kelmoqda. 1945 yildan BMT a'zosi. ÖzR suverenitetini 1992 yil 2 yanv.da tan olgan. Milliy bayrami — 10 avg. — Mustaqillik e'lon qilingan kun (1809).
Asosiy siyosiy partiya va kasaba uyuşmalari. Söl demokratik partiya, 1977 yil tuzilgan; Demokratik partiya, 1979 yil asos solingan; E. Kommunistik partiyasi, 1926 yil taşkil etilgan; Konservativ partiya, 1855 yil tuzilgan; Xalq demokratik partiyasi,
1978 yil asos solingan; Radikal liberal partiya, 1878 yil taşkil etilgan; Sotsialxristian partiya, 1951 yil tuzilgan. E. mehnatkaşlari konfederatsiyasi, 1944 yil asos solingan; Mehnatkaşlarning birlaşgan fronti, 1971 yil taşkil etilgan; E. sinfiy taşkilotlar konfederatsiyasi, 1938 yil tuzilgan; E. erkin kasaba uyuşma taşkilotlari konfederatsiyasi, 1962 yil asos solingan.
Xujaligi. E. — yirik neft sanoatiga ega bölgan agrarindustrial mamlakat. Yalpi içki mahsulotda qişloq, örmon xöjaligi va baliq ovlaş 16,8%, neft va kon sanoati 14,5%, qayta işlaş sanoati 15,3% ni taşkil etadi.
Qişloq xöjaligida dehqonçilik yetakçi tarmoq. E. — banan yetiştiriş va eksport qiliş böyiça dunyodagi yetakçi davlatlardan biri (yiliga örtaça 5,32 mln. tonna hosil yiğib olinadi). Şuningdek, kofe, kakao östiriladi. Şakarqamiş, paxta, şoli, kartoşka, makkajöxori, buğdoy, soya, tamaki ekiladi. Çorvaçilikda qoramol, qöy, çöçqa, parranda boqiladi. Hududiy suvlaridan __ baliq, krevetka, languot ovlanadi. Örmonda qimmatbaho daraxtdan yoğoç tayyorlanadi, geveya daraxtidan kauçuk olinadi.
S a n o a t i ning yetakçi tarmoği — neft qazib oliş; tabiiy gaz, mis va qörğoşin rudalari, oltin, ku^muş, oltingugurt ham qazib olinadi. Yiliga örtaça 8,2 mlrd. kVtsoat elektr energiyasi hosil qilinadi. Neftni qayta işlaş, oziq-ovqat, töqimaçilik, könpoyabzal, yoğoçsozlik, sellyulozaqogoz, sement korxonalari bor. Hunarmandçilik rivojlangan.
T.y. uzunligi 0,97 ming km, avtomobil yöllari uz. 43,1 ming km. Dengiz savdo flotining tonnaji 504 ming t dedveyt. Yirik portlari: Guayakil, Balao, Esmeraldas. Kito va Guayakidda xalqaro aeroportlar bor. E. çetga neft va neft mahsulotlari, banan, krevetka, kofe, baliq, kakao, şakar çiqaradi. Çetdan sanoat xom aşyosi va yarim fabrikatlar, maşina va jihozlar, qoğoz, karton, oziq-ovqat oladi. Taşqi savdoda AQŞ, Lotin Amerikasi mamlakatlari, Yaponiya bilan hamkorlik qiladi. Pul birligi — AQŞ dollari.
Tibbiy xizmati, maorifi, ilmiy va madannyma'rifiy muassasalari. E.da vraçlar 5 tibbiyot oliy maktabida tayyorlanadi. Mamlakatda 6 yoşdan 14 yoşgaça bölgan bolalar uçun majburiy bepul ta'lim joriy etilgan. Boşlanğiç va örta maktablarda öqiş muddati 12 yil (boşlanğiç maktabda 6 yil, örta maktabda 6 yil). Davlat maktablari bilan birga xususiy maktablar ham faoliyat yuritadi. Örta maxsus öquv yurtlari, 20 oliy öquv yurti bor. Yiriklari: Kito şahrida Markaziy va Katolik untlar, Kuenka şahridagi unt. E. akademiyasi, Kito şahridagi tibbiyot fanlari akademiyasi va 20 dan ortiq ilmiy muassasa va jamiyatlarda ilmiy tekşiriş işlari olib boriladi. Kutubxonalari: Markaziy unt, Kito şahridagi milliy va munitsipal, Kuenka şahridagi un-t va munitsipal kutubxonalar. Muzeylari: Mustamlaka san'ati muzeyi, şahar 'san'at va tarix muzeyi, arxeologiya va etn. muzeyi, antropologiya muzeyi, geol. muzeyi (hammasi Kito şahrida).
Matbuoti, radioeşittirişi va telekörsatuvi E.da bir qança gaz. va jur. naşr etiladi. Yiriklari: «Bandera roxa» («Qizil bayroq», nazariy jur., 1940-y.larda asos solingan), «Vistaso» («Şarq», 1 oyda 2 marta çiqadigan jur., 1957 ydan), «Komersio» («Savdo», kundalik gaz., 1906 ydan), «Letras del Ekuador» («Ekvador adabiyoti», oylik adabiy jur., 1944 yildan), «Oy» («Bugun», kundalik gaz., 1982 yildan), «Pueblo» («Xalq», haftalik gaz., 1946 yildan), «Ultimas notisias» («Sönggi xabarlar», kundalik oqşom gaz., 1938 yildan), «Universo» («Koinot», kundalik gaz., 1921 yildan), «Ekspreso» («Ekspress», kundalik gaz., 1973 ydan). Ekuapress, davlat axborot agentligi, 1982 yil taşkil etilgan. «Asosiason ekuatoriana de radiodifuson», radiostyalar uyuşmasi. 300 ga yaqin tijorat radio st-ya faoliyat yuritadi. Bir qança tijorat televideniye xizmati, jumladan, «Korporason ekuatoriana de televison» (1967 yil tuzilgan) xizmati mavjud.
Adabiyoti ispan tilida rivojlanmoqda. Mustamlakaçilik davri (16-asr boşi — 19-asr boşi)da tarixiy va diniy asar hamda şe'rlar yaratildi. Mustaqillik uçun uruş yillari «Xunin davridagi ğalaba. Bolivarga qöşiq» odasi muallifi X.X.Olmedo samarali ijod qiddi. 19-asrning 30-y.laridan asr oxirigaça nasrda romantizm hukmronlik qildi (X.L.Merining «Kumanda» romani, 1825). 19-asr oxiri — 20-asr boşlarida şe'riyat modernizm ruhida rivojlandi, nasrda naturalizm ta'siri sezildi. X.Ikas va 20-asrning boşqa yozuvçilari irqiy kamsitiş şaroitida indeys va metislarning ijtimoiy fojiasini aks etgirdilar. X. dela Kuadra, X. Galyegos Lara, E.Xil Xilbert, A.Parexa Diyeskanseko, D.Agilera Malta, P.X.Vera va boşqalar yozuvçilar, X.Karrera Andrade, X.E.Adoum va boşqalar şoirlar öz asarlarida xalqning haqqoniy turmuşini, uning ijtimoiy ziddiyatlarini keng yoritdilar.
Me'morligi va tasvnriy san'ati. E. indeyslarining qadimiy san'ati Peruning taraqqiy etgan madaniyati bilan boğliq (kulollik, haykalçalar, metall buyumlar, şarqiy r-nlarda toş istehkomlar). 16-asrdan E.da şaharlar barpo etilaboşladi. 17— 18-asrlarda binolarbarokko uslubida qurildi (me'mor A.Rodriges), ular mahalliy an'anaviy çiroyli öyma naqşlar bilan bezatildi. Diniy mazmundagi rang-tasvir (N.X. de Gorivar) va haykaltaroşlik (indeys M.Inli, 18-asr) öziga xos. 20-asrning örtalaridan hoz. zamon me'morligi rivojlana boşladi. O.Guayasamin, E. Kingman, D.Paredes kabi rassomlar mehnatkaş xalq, asosan, indeyslar turmuşini aks etgirdilar. E.da kulollik, töquvçilik, niqoblar yasaş, kumuşdan buyumlar işlaş, toş va yoğoç öymakorligi rivojlangan.
Musiqasi. E. xalq musiqasi (kreol va indeys) Boliviya, Peru, Şim.Ğarbiy Argentina musiqalarining ajralmas qismi sifatida rivojlanib kelmoqda. 19-asrdan professional musiqa şakllandi (kompozitor A.Baldeon va boşqalar). 1870 yil Kito şahrida Milliy konservatoriya oçiddi. 19-asr 2-yarmida kompozitor va musiqaşunos P.Traversari, kompozitor va folklorşunos S.L.Mareno, 20-asr 2-yarmida kompozitorlar S.M.Duran, akauka L. va G. Salgado maşhur bölgan. Kito va Kuenka şahrilarida konservatoriyalar bor.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЭКВАДОР, Эквадор Республикаси — Жанубий Американинг шим. ғарбий қисмидаги давлат. Майд. 283,6 минг км2. Аҳолиси 13,447 млн. киши ‘ (2002). Пойтахти — Кито шаҳри Маъмурийжиҳатдан 21 провинция (ргоую1а)га бўлинади.
Давлат тузуми. Э. — республика. Амалдаги конституцияси 1998 йил 10 авг.да қабул қилинган. Давлат бошлиғи — президент (2005 йил апр.дан Альфредо Паласио), у 4 йил муддатга сайланади ва қайта сайланиши мумкин эмас. Қонўн чиқарувчи ҳокимиятни Миллий конгресс (1 палатали парламент), ижрочи ҳокимиятни президент ва у томонидан тайинланадиган ҳукумат амалга оширади; президент ҳукуматга ҳам бошчилик қилади.
Табиати. Э. экватордажойлашган. Шим. да Колумбия, жан. ва шарқда Перу билан чегарадош. Ғарбда Тинч океан сувларига туташ. Тинч океандаги Галапагос о.лари ҳам Э.га қарайди. Э. ҳудуди табиий жиҳатдан 3 қисмга бўлинади: Орьенте (тоғ одди текисликлар), Сьерра (Анд тоғлиги) ва Коста (тоғ этаги ва Гуаяс водийси пасттекисликлари). Кордильера тоғларининг ички ён бағирларида сўнган (Чимборасо — Э. нинг энг баланд нуқтаси, 6262 м) ва ҳаракатдаги (Котопахи ва бошқалар) вулканлар бор. Асосий фойдали қазилмалари: нефть, табиий газ, олтин, кумуш, олтингугурт, тошқўмир, марганец, мис ва полиметалл рудалари. Иқлими Орьентеда экваториал, Сьеррада тоғэкваториал, Костада субэқваториал Иқлим. Ўртача ойлик т-ра Кито (2800 м баландлик)да 13°, жан.да 23° дан 27° гача. Йиллик ёғин 100 мм дан (жан.да) 6000 мм гача (Анд тоғларининг шарқий ён бағирларида). Йирик дарёлари: Гуаяс, Путумайо, Напо, Тигро. Ҳудудининг 75% ўдшон (асосан, нам тропик ўрмон). Урмонларда айиқ, ягуар, ёввойи мушук ваб. сут эмизувчи ҳайвонлар яшайди. Илон, тошбақа, эчкемар, денгиз игуанаси, тимсоҳ, қуш кўп. Тупроқлари подзоллашган қизил, тоғўтлоқ ва аллювиал тупроқ. Галапагос, Котопахи, Сангай ва бошқалар миллий боғлари бор.
Аҳолисининг 40% индейслар (асосан, кечуа) ва 40% га яқини испаниндейс метислари, қолганлари оқ танлилар. Расмий тил — испан тили. Диндорларнинг аксарияти католиклар. Шаҳар аҳолиси 62%. Муҳим шаҳарлари: Кито, Гуаякиль, Куэнка.
Тарихи. Э. ҳудудида қадимдан 16-аср бошларига қадар индейс қабилалари яшаган. 15-аср охирида инклар забт этган. 1526 йил Э. соҳилига испан конкистадорлари келиб ўрнашди. 1531—33 йилларда Ф. Писарро бошчилигидаги конкистадорлар экспедицияси Э. ҳудудини эгаллаб олди. 16-асрнинг 40-й.ларида аҳолининг испанларга қарши қўзголонлари бўлиб ўтди. 1563— 1739 йил ларда Э. Кито ауденсияси номи билан Перу вицеқироллиги, 1739—1822 йил ларда Янги Гранада вицеқироллиги таркибида. 1809 йил аҳолининг мустақиллик учун ҳаракати авж одди. 1822 йил Испания мустамлакачилиги тугатилди. 1830 йил майгача Кито вилояти номи билан Буюк Колумбия таркибида бўдди. 1830 йил мустақил давлатга айланди ва Э. Республикаси деб номланди. 2-жаҳон уруши йиллари (1939—45) Э. фашистик блокдаги давлатлар билан муносабатларни узди. 1944— 46 йиллар ҳокимиятга турли партия ва жамоат ташкилотлари вакилларидан иборат ҳукумат бошчилик қилди. 1972 йилдаги давлат тўнтаришидан сўнг ҳарбий ҳукумат мамлакат суверенитетини ҳимоя қилиш, иқтисодиётда давлат секторини мустаҳкамлаш сиёсатини олиб борди. 1979 йилдан ҳокимиятга фуқаролик ҳукумати бошчилик қилиб келмоқда. 1945 йилдан БМТ аъзоси. ЎзР суверенитетини 1992 йил 2 янв.да тан олган. Миллий байрами — 10 авг. — Мустақиллик эълон қилинган кун (1809).
Асосий сиёсий партия ва касаба уюшмалари. Сўл демократик партия, 1977 йил тузилган; Демократик партия, 1979 йил асос солинган; Э. Коммунистик партияси, 1926 йил ташкил этилган; Консерватив партия, 1855 йил тузилган; Халқ демократик партияси,
1978 йил асос солинган; Радикал либерал партия, 1878 йил ташкил этилган; Социалхристиан партия, 1951 йил тузилган. Э. меҳнаткашлари конфедерацияси, 1944 йил асос солинган; Меҳнаткашларнинг бирлашган фронти, 1971 йил ташкил этилган; Э. синфий ташкилотлар конфедерацияси, 1938 йил тузилган; Э. эркин касаба уюшма ташкилотлари конфедерацияси, 1962 йил асос солинган.
Хужалиги. Э. — йирик нефть саноатига эга бўлган аграриндустриал мамлакат. Ялпи ички маҳсулотда қишлоқ, ўрмон хўжалиги ва балиқ овлаш 16,8%, нефть ва кон саноати 14,5%, қайта ишлаш саноати 15,3% ни ташкил этади.
Қишлоқ хўжалигида деҳқончилик етакчи тармоқ. Э. — банан етиштириш ва экспорт қилиш бўйича дунёдаги етакчи давлатлардан бири (йилига ўртача 5,32 млн. тонна ҳосил йиғиб олинади). Шунингдек, кофе, какао ўстирилади. Шакарқамиш, пахта, шоли, картошка, маккажўхори, буғдой, соя, тамаки экилади. Чорвачиликда қорамол, қўй, чўчқа, парранда боқилади. Ҳудудий сувларидан __ балиқ, креветка, лангуот овланади. Ўрмонда қимматбаҳо дарахтдан ёғоч тайёрланади, гевея дарахтидан каучук олинади.
С а н о а т и нинг етакчи тармоғи — нефть қазиб олиш; табиий газ, мис ва қўрғошин рудалари, олтин, ку^муш, олтингугурт ҳам қазиб олинади. Йилига ўртача 8,2 млрд. кВтсоат электр энергияси ҳосил қилинади. Нефтни қайта ишлаш, озиқ-овқат, тўқимачилик, кўнпойабзал, ёғочсозлик, целлюлозақогоз, цемент корхоналари бор. Ҳунармандчилик ривожланган.
Т.й. узунлиги 0,97 минг км, автомобиль йўллари уз. 43,1 минг км. Денгиз савдо флотининг тоннажи 504 минг т дедвейт. Йирик портлари: Гуаякиль, Балао, Эсмеральдас. Кито ва Гуаякидда халқаро аэропортлар бор. Э. четга нефть ва нефть маҳсулотлари, банан, креветка, кофе, балиқ, какао, шакар чиқаради. Четдан саноат хом ашёси ва ярим фабрикатлар, машина ва жиҳозлар, қоғоз, картон, озиқ-овқат олади. Ташқи савдода АҚШ, Лотин Америкаси мамлакатлари, Япония билан ҳамкорлик қилади. Пул бирлиги — АҚШ доллари.
Тиббий хизмати, маорифи, илмий ва маданнймаърифий муассасалари. Э.да врачлар 5 тиббиёт олий мактабида тайёрланади. Мамлакатда 6 ёшдан 14 ёшгача бўлган болалар учун мажбурий бепул таълим жорий этилган. Бошланғич ва ўрта мактабларда ўқиш муддати 12 йил (бошланғич мактабда 6 йил, ўрта мактабда 6 йил). Давлат мактаблари билан бирга хусусий мактаблар ҳам фаолият юритади. Ўрта махсус ўқув юртлари, 20 олий ўқув юрти бор. Йириклари: Кито шаҳрида Марказий ва Католик унтлар, Куэнка шаҳридаги унт. Э. академияси, Кито шаҳридаги тиббиёт фанлари академияси ва 20 дан ортиқ илмий муассаса ва жамиятларда илмий текшириш ишлари олиб борилади. Кутубхоналари: Марказий унт, Кито шаҳридаги миллий ва муниципал, Куэнка шаҳридаги ун-т ва муниципал кутубхоналар. Музейлари: Мустамлака санъати музейи, шаҳар ‘санъат ва тарих музейи, археология ва этн. музейи, антропология музейи, геол. музейи (ҳаммаси Кито шаҳрида).
Матбуоти, радиоэшиттириши ва телекўрсатуви Э.да бир қанча газ. ва жур. нашр этилади. Йириклари: «Бандера роха» («Қизил байроқ», назарий жур., 1940-й.ларда асос солинган), «Вистасо» («Шарқ», 1 ойда 2 марта чиқадиган жур., 1957 йдан), «Комерсио» («Савдо», кундалик газ., 1906 йдан), «Летрас дель Экуадор» («Эквадор адабиёти», ойлик адабий жур., 1944 йилдан), «Ой» («Бугун», кундалик газ., 1982 йилдан), «Пуэбло» («Халқ», ҳафталик газ., 1946 йилдан), «Ультимас нотисиас» («Сўнгги хабарлар», кундалик оқшом газ., 1938 йилдан), «Универсо» («Коинот», кундалик газ., 1921 йилдан), «Экспресо» («Экспресс», кундалик газ., 1973 йдан). Экуапресс, давлат ахборот агентлиги, 1982 йил ташкил этилган. «Асосиасьон экуаториана де радиодифусьон», радиостялар уюшмаси. 300 га яқин тижорат радио ст-я фаолият юритади. Бир қанча тижорат телевидение хизмати, жумладан, «Корпорасьон экуаториана де телевисьон» (1967 йил тузилган) хизмати мавжуд.
Адабиёти испан тилида ривожланмоқда. Мустамлакачилик даври (16-аср боши — 19-аср боши)да тарихий ва диний асар ҳамда шеърлар яратилди. Мустақиллик учун уруш йиллари «Хунин давридаги ғалаба. Боливарга қўшиқ» одаси муаллифи Х.Х.Ольмедо самарали ижод қидди. 19-асрнинг 30-й.ларидан аср охиригача насрда романтизм ҳукмронлик қилди (Х.Л.Мерининг «Куманда» романи, 1825). 19-аср охири — 20-аср бошларида шеърият модернизм руҳида ривожланди, насрда натурализм таъсири сезилди. Х.Икас ва 20-асрнинг бошқа ёзувчилари ирқий камситиш шароитида индейс ва метисларнинг ижтимоий фожиасини акс этгирдилар. X. дела Куадра, X. Гальегос Лара, Э.Хиль Хильберт, А.Пареха Диескансеко, Д.Агилера Мальта, П.Х.Вера ва бошқалар ёзувчилар, Х.Каррера Андраде, Х.Э.Адоум ва бошқалар шоирлар ўз асарларида халқнинг ҳаққоний турмушини, унинг ижтимоий зиддиятларини кенг ёритдилар.
Меъморлиги ва тасвнрий санъати. Э. индейсларининг қадимий санъати Перунинг тараққий этган маданияти билан боғлиқ (кулоллик, ҳайкалчалар, металл буюмлар, шарқий р-нларда тош истеҳкомлар). 16-асрдан Э.да шаҳарлар барпо этилабошлади. 17— 18-асрларда биноларбарокко услубида қурилди (меъмор А.Родригес), улар маҳаллий анъанавий чиройли ўйма нақшлар билан безатилди. Диний мазмундаги ранг-тасвир (Н.Х. де Горивар) ва ҳайкалтарошлик (индейс М.Инли, 18-аср) ўзига хос. 20-асрнинг ўрталаридан ҳоз. замон меъморлиги ривожлана бошлади. О.Гуаясамин, Э. Кингман, Д.Паредес каби рассомлар меҳнаткаш халқ, асосан, индейслар турмушини акс этгирдилар. Э.да кулоллик, тўқувчилик, ниқоблар ясаш, кумушдан буюмлар ишлаш, тош ва ёғоч ўймакорлиги ривожланган.
Мусиқаси. Э. халқ мусиқаси (креол ва индейс) Боливия, Перу, Шим.Ғарбий Аргентина мусиқаларининг ажралмас қисми сифатида ривожланиб келмоқда. 19-асрдан профессионал мусиқа шаклланди (композитор А.Бальдеон ва бошқалар). 1870 йил Кито шаҳрида Миллий консерватория очидди. 19-аср 2-ярмида композитор ва мусиқашунос П.Траверсари, композитор ва фольклоршунос С.Л.Марено, 20-аср 2-ярмида композиторлар С.М.Дуран, акаука Л. ва Г. Сальгадо машҳур бўлган. Кито ва Куэнка шаҳриларида консерваториялар бор.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.