Ekzistensializm
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 32-b. — ziyouz.com
Ekzistensializm (lot. — yaşaş, mavjudlik), mavjudlik falsafasi — falsafadagi yönaliş. 20-asr boşida Rossiyada, 1-jahon uruşidan keyin Germaniyada, 2-jahon uruşi davrida Fransiyada, uruşdan keyin boşqa mamlakatlarda paydo bölgan. S.Kyerkegor (1813—55) ta'limoti, hayot falsafasi, fenomenologiya E.ning ğoyaviy manbai hisoblanadi. Diniy E. (K. Yaspers, G. Marsel, N.A. Berdyayev, L. Şestov, M. Bubur) va ateistik E. (M. Haydegger, J. P. Sartr, A. Kamyu) bir-biridan farqlanadi. Markaziy tuşunçasi — ekzistensiya (inson mavjudligi). Inson mavjudligi asosan ğamxörlik, qörqiş, qat'iylik, vijdon kabilarda namoyon böladi. Dahşat, qörquv, ölim inson yaşaşining asosini taşkil etadi. Inson özini ekzistensiya sifatida anglagandan keyin erkinlikka erişadi, bu erkinlik öz-özini, özining mohiyatini tanlaşdan iborat bölib, insonga olamda yuz berayotgan barça narsa uçun mas'uliyat yuklaydi. E. borliqning fojialiligini, uning mantiqqa xilofligini, inson ixtiyorida emasligini tarğib qiladi. E. oqim sifatida tugaganligiga qaramay, hoz. kunda uning asosiy tamoyillari Yevropa xalqlari mentalitetiga singib ketgan. U ğarb adabiyoti va san'atiga katga ta'sir körsatgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЭКЗИСТЕНЦИАЛИЗМ (лот. — яшаш, мавжудлик), мавжудлик фалсафаси — фалсафадаги йўналиш. 20-аср бошида Россияда, 1-жаҳон урушидан кейин Германияда, 2-жаҳон уруши даврида Францияда, урушдан кейин бошқа мамлакатларда пайдо бўлган. С.Кьеркегор (1813—55) таълимоти, ҳаёт фалсафаси, феноменология Э.нинг ғоявий манбаи ҳисобланади. Диний Э. (К. Ясперс, Г. Марсель, Н.А. Бердяев, Л. Шестов, М. Бубур) ва атеистик Э. (М. Ҳайдеггер, Ж. П. Сартр, А. Камю) бир-биридан фарқланади. Марказий тушунчаси — экзистенция (инсон мавжудлиги). Инсон мавжудлиги асосан ғамхўрлик, қўрқиш, қатъийлик, виждон кабиларда намоён бўлади. Даҳшат, қўрқув, ўлим инсон яшашининг асосини ташкил этади. Инсон ўзини экзистенция сифатида англагандан кейин эркинликка эришади, бу эркинлик ўз-ўзини, ўзининг моҳиятини танлашдан иборат бўлиб, инсонга оламда юз бераётган барча нарса учун масъулият юклайди. Э. борлиқнинг фожиалилигини, унинг мантиққа хилофлигини, инсон ихтиёрида эмаслигини тарғиб қилади. Э. оқим сифатида тугаганлигига қарамай, ҳоз. кунда унинг асосий тамойиллари Европа халқлари менталитетига сингиб кетган. У ғарб адабиёти ва санъатига катга таъсир кўрсатган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.