Ekzogen jarayonlar
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 33–34-b. — ziyouz.com
Ekzogen jarayonlar — energiya hisobiga yer yuzasining us qismida birlamçi hosilalarni özlaştirişda iştirok etuvçi jarayon, majmuasi. Bularga, asosan, denugş (nuraş, defolyatsiya, korroziya, ab] ziya, ekzoratsiya), materiallar köçi (eol, suv oqimi, dengiz, muzlik) hak çökindilar paydo bölişi jarayonla kiradi. Yer yuzasida E.j. paydo böliş ning asosiy şakllariga — toğ ji silarining buzilişi va ular tark topgan minerallarning kimyoviy qa ta hosil bölişi (fizik, kimyovi organik nuraş), muz, şamol va s; yordamida buzilib, maydalangan t< jinslarining bir joydan boşqa jo: ga köçişi va bu mahsulotlarnş quruqlikda va suv havzalari tubvd çökib, muntazam ravişda çökindi t< jinslariga (sedimentogenez, diagene katagenez) aylanişi kiradi. E.j. end< gen jarayonlar bilan birgalikda Yer rel! yefi şakllanişiga, çökindi toğ jin si qatlamlari va ular bilan boğli bölgan foydali qazilma konlarin; hosil bölişiga sababçi böladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЭКЗОГЕН ЖАРАЁНЛАР — энергия ҳисобига ер юзасининг ус қисмида бирламчи ҳосилаларни ўзлаштиришда иштирок этувчи жараён, мажмуаси. Буларга, асосан, денугш (нураш, дефоляция, коррозия, аб] зия, экзорация), материаллар кўчи (эол, сув оқими, денгиз, музлик) ҳак чўкиндилар пайдо бўлиши жараёнла киради. Ер юзасида Э.ж. пайдо бўлиш нинг асосий шаклларига — тоғ жи силарининг бузилиши ва улар тарк топган минералларнинг кимёвий қа та ҳосил бўлиши (физик, кимёви органик нураш), муз, шамол ва с; ёрдамида бузилиб, майдаланган т< жинсларининг бир жойдан бошқа жо: га кўчиши ва бу маҳсулотларнш қуруқликда ва сув ҳавзалари тубвд чўкиб, мунтазам равишда чўкинди т< жинсларига (седиментогенез, диагене катагенез) айланиши киради. Э.ж. энд< ген жараёнлар билан биргаликда Ер рел! ефи шаклланишига, чўкинди тоғ жин си қатламлари ва улар билан боғли бўлган фойдали қазилма конларин; ҳосил бўлишига сабабчи бўлади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.