Elam

Elam — Mesopotamiyadagi Furot va Dajla daryolarining quyi özani şarqida, Eron yassi toğligining jan. ğarbiy qismida (Erondagi hoz. Huziston va Luriston viloyatlari) joylaşgan qadimiy davlat (mil. av. 3-ming yillik — mil. av. 6-asr örtasi). Şumer manbalari E.ni — «baland» ideogrammasi bilan, Akkad yozuvlarida — «Elamtu (m)» şaklida qayd etilgan. Bu atamalar mil. av. 3-ming yillikning 1-yarmidan ma'lum. «E.» atamasi genetik jihatdan qadimiy yahudiyça nomi bilan boğliq. E. manbalari öz mamlakatlarini — «Xatamti», qadimiy forslar — «Uvadja», arablar esa — «Hozi» (hoz. Huziston şundan) deb ataşgan. E.ning eng yirik viloyatlari — Baraxşi, Simaşki, Anşan (Anzan); şaharlari — Avan (ilk Elam hukmdorlari sulolasi şu yerdan çiqqan). Adamdun, Suza — E. poytaxti.

Şumer hujjatlarining guvohlik berişiça, mil. av. 3-ming yillikda E. bilan Mesopotamiya şaharlari örtasida savdo aloqalari mavjud bölgan. E.dan yoğoç, kumuş, mis va boşqalar, E.ga arpa, moy keltirilgan. Hunarmandçilik turli sohalarda ixtisoslaşgan (quruvçi, yoğoçni qayta işlovçi, kulol, nonvoy va boşqalar).

E. ilk quldorlik davlati bölgan. Ibodatxona va davlat xöjaliklarida, şuningdek, uy jamoalarida mil. av. 2-ming yillikdan boşlab qullar mehnatidan foydalanilgan. Şu davrga doir Elam hujjatlari jamoa tarixi böyiça muhim materiallarni beradi. Mil. av. 7-asr örtalarida Ossuriya podşosi Lşşurbanipal E.ning bir qator şaharlarini vayron qilib E.ni Ossuriyaga böysundirgan. Biroq 7-asrning oxiriga kelib Ossuriyaning özi barham topgan. Içki siyosiy nizolardan tanazzulga yuz tutgan E. bölsa, mil. av. 6-asrning 1-yarmida Midiya, söngra Axomaniylar tomonidan bosib olingan.