Elarslon

Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 58–59-b. — ziyouz.com

Elarslon ELARSLON, Elarslon (? 1172.17.3) — anuşteginiylar sulolasidan bölgan Xorazmşohlar davlati hukmdori (1156—72). Otsiz xorazmşohningöğli. E.A. avval, Sulton Sanjarta itoat etişini biddirib, noma va sovğasalomlar yuborgan. Sulton E.A.ni xorazmşoh deb e'tirof qilgan. Sulton Sanjar vafotidan söng saljuqiylar taxti uçun kuraş avj olgan. 1163 yil E.A. saljuqiylar amirlari içida eng kuçlisi Muayyid OyAboga qarşi Nişopurga yuriş qilgan, şaharni uzoq vaqt qamal qilib ololmagan, sulh tuzib Xorazmga qaytgan. E.A. qöşinlari Dehistonni egallagan. 1166 yil E.A. yana Nişopurga qarşi otlangan. Bistom yaqinidagi jangda birlaşgan saljuqlar va Otabek Eldegiz qöşini bilan E.A. qöşini örtasida jang bölib ötgan. Har ikki taraf biron natijaga erişmagan. Ammo xorazmşoh qöşinlarning bir qismini Bayhaq va Sabzavor şahrilariga jönatib, ularni egallagan (1167 yil may). E.A. Nişopurni zabt etgan. 1167 yil Xorazm qöşinlari Raydan ötib, Sova şahriga yaqinlaşgan, sulton Arslonşoh va Otabek Eldegiz öğli Jahon Pahlavon yetakçiligidagi saljuq qöşinlari bilan jangga kirib, ğalaba qilgan. Söngra Eron Ozarbayjoniga bostirib kirib, Abxor, Zanjon va Qazvinni egallagan. E.A., şuningdek, Movarounnahr voqealariga ham aralaşa boşlagan. Qoraxitoylar vassali Samarqand hokimi Jaloliddin Ali Çağrixon 1158 yil qarluqlarni tormor keltirgan. Qarluqlar yetakçisi Loçinbek bir qism qöşini bilan Xorazmga qoçib borib, E.A.dan yordam söragan. 1158 yil iyulda E.A. katta qöşin bilan Samarqandga yuriş qilgan. Zarafşon daryosining böylaridagi janglarda xorazmşoh zafar quçgan.

1171 yil qoraxitoylar qöşini Amudaryodan ötib, Xorazm sarhadlariga kirib kelganda E.A. töğonlarni oçib, poytaxt yaqinidagi yöllarni suvga bostirişga farmon bergan. Qoraxitoylar xorazmşoh qöşinlarini yengib, amir Ayyorbekni asir olib Samarqandga qaytganlar. Xorazmşohpoytaxti Gurganjga qaytgan va xastalikdan vafot etgan.

Ad.: Bun iyotov 3., Anuştagin Xorazmşohlar davlati (1097-1231), T., 1998.

Ibrohim Karimoye, Sa'dulla Otamurodov.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ЭЛАРСЛОН, Эларслон (? 1172.17.3) — ануштегинийлар сулоласидан бўлган Хоразмшоҳлар давлати ҳукмдори (1156—72). Отсиз хоразмшоҳнингўғли. Э.А. аввал, Султон Санжарта итоат этишини биддириб, нома ва совғасаломлар юборган. Султон Э.А.ни хоразмшоҳ деб эътироф қилган. Султон Санжар вафотидан сўнг салжуқийлар тахти учун кураш авж олган. 1163 йил Э.А. салжуқийлар амирлари ичида энг кучлиси Муаййид ОйАбога қарши Нишопурга юриш қилган, шаҳарни узоқ вақт қамал қилиб ололмаган, сулҳ тузиб Хоразмга қайтган. Э.А. қўшинлари Деҳистонни эгаллаган. 1166 йил Э.А. яна Нишопурга қарши отланган. Бистом яқинидаги жангда бирлашган салжуқлар ва Отабек Элдегиз қўшини билан Э.А. қўшини ўртасида жанг бўлиб ўтган. Ҳар икки тараф бирон натижага эришмаган. Аммо хоразмшоҳ қўшинларнинг бир қисмини Байҳақ ва Сабзавор шаҳриларига жўнатиб, уларни эгаллаган (1167 йил май). Э.А. Нишопурни забт этган. 1167 йил Хоразм қўшинлари Райдан ўтиб, Сова шаҳрига яқинлашган, султон Арслоншоҳ ва Отабек Элдегиз ўғли Жаҳон Паҳлавон етакчилигидаги салжуқ қўшинлари билан жангга кириб, ғалаба қилган. Сўнгра Эрон Озарбайжонига бостириб кириб, Абхор, Занжон ва Қазвинни эгаллаган. Э.А., шунингдек, Мовароуннаҳр воқеаларига ҳам аралаша бошлаган. Қорахитойлар вассали Самарқанд ҳокими Жалолиддин Али Чағрихон 1158 йил қарлуқларни тормор келтирган. Қарлуқлар етакчиси Лочинбек бир қисм қўшини билан Хоразмга қочиб бориб, Э.А.дан ёрдам сўраган. 1158 йил июлда Э.А. катта қўшин билан Самарқандга юриш қилган. Зарафшон дарёсининг бўйларидаги жангларда хоразмшоҳ зафар қучган.

1171 йил қорахитойлар қўшини Амударёдан ўтиб, Хоразм сарҳадларига кириб келганда Э.А. тўғонларни очиб, пойтахт яқинидаги йўлларни сувга бостиришга фармон берган. Қорахитойлар хоразмшоҳ қўшинларини енгиб, амир Айёрбекни асир олиб Самарқандга қайтганлар. Хоразмшоҳпойтахти Гурганжга қайтган ва хасталикдан вафот этган.

Ад.: Бун иётов 3., Ануштагин Хоразмшоҳлар давлати (1097-1231), Т., 1998.

Иброҳим Каримое, Саъдулла Отамуродов.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.