Elbrus
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 118-b. — ziyouz.com
Elbrus (kabardinça — Oşxomaxo, bolqorça — Mingitov) — Katta Kavkazning Yon tizma sistemasidagi eng baland toğ massivi. Granit va kristalli slanetslardan tuzilgan baland sokolda joylaşgan va, asosan, andezitdan taşkil topgan söngan vulkanning qöş çöqqili konusi. Ğarbiy çöqqining bal. — 5642 m, şarqiysi — 5621 m. Ular bal. 5325 m bölgan toğ beli bilan ajralgan. E.ning ustki qismi firn va muzliklar bilan qoplangan. Undan hamma tomonga muz parraklari radial yönalişda tarqalgan. Muzliklarning (umumiy soni 50 dan ziyod) mayd. 134,5 km2. Ulardan eng yiriklari Katta Azav, Irik, Tersköl. E. yonida, Baksan daryosining yuqori oqimida köçki va sellar lab.i joylaşgan. E.ning şarqiy çöqqisi ilk bor (1829 yilda) rus ekspeditsiyasining yöl boşlovçisi K. Xaşirov (kabardin) tomonidan zabt etilgan, ğarbiy çöqqisiga esa F. Grove boşçiligidagi ingliz alpinistlari (yöl boşlovçisi bolqor A. Sottayev) çiqişgan (1874 yilda). Toğ massivi yon bağrilaridan Şim. Kavkazning yirik daryolari (Kuban va Terek) boşlanadi. E.ga yondaşgan hudud alpinizm va toğ çanği sporti, turizm markazlaridan biri.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЭЛЬБРУС (кабардинча — Ошхомахо, болқорча — Мингитов) — Катта Кавказнинг Ён тизма системасидаги энг баланд тоғ массиви. Гранит ва кристалли сланецлардан тузилган баланд цокольда жойлашган ва, асосан, андезитдан ташкил топган сўнган вулканнинг қўш чўққили конуси. Ғарбий чўққининг бал. — 5642 м, шарқийси — 5621 м. Улар бал. 5325 м бўлган тоғ бели билан ажралган. Э.нинг устки қисми фирн ва музликлар билан қопланган. Ундан ҳамма томонга муз парраклари радиал йўналишда тарқалган. Музликларнинг (умумий сони 50 дан зиёд) майд. 134,5 км2. Улардан энг йириклари Катта Азав, Ирик, Терскўл. Э. ёнида, Баксан дарёсининг юқори оқимида кўчки ва селлар лаб.и жойлашган. Э.нинг шарқий чўққиси илк бор (1829 йилда) рус экспедициясининг йўл бошловчиси К. Хаширов (кабардин) томонидан забт этилган, ғарбий чўққисига эса Ф. Грове бошчилигидаги инглиз альпинистлари (йўл бошловчиси болқор А. Соттаев) чиқишган (1874 йилда). Тоғ массиви ён бағриларидан Шим. Кавказнинг йирик дарёлари (Кубань ва Терек) бошланади. Э.га ёндашган ҳудуд альпинизм ва тоғ чанғи спорти, туризм марказларидан бири.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.