Elektr dvigatel
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 69-b. — ziyouz.com
Elektr dvigatel — elektr energiyasini mexanik energiyaga aylantirib beruvçi maşina. Iste'mol qiladigan tok turiga köra, özgarmas tok va özgaruvçan tok E.d.lariga bölinadi. Özgarmas tok E. dlarida valning aylanişlar çastotasi (soni)ni ravon rostlab turiş mumkin. Şuning uçun valning aylanişlar çastotasini tez-tez özgartirib turiş lozim bölgan hollarda şunday dvigatellar işlatiladi. Özgarmas tok E.d, uç xil sxemali: parallel uyğonişli, ketmaket uyğonişli va aradaş uygonişli qilib işlab çiqarildi (rasmga q.). Özgaruvçan tok E.d. jumlasiga asinxron elektr dvigatel, sinxron va kollektorli dvigatellar (q. Kollektorli maşina) kiradi. Asinxron E.d. eng köp işlatiladi. Sinxron E.d.da valning aylanişlar çastotasi iste'mol qilinadigan tokning çastotasiga qatiy boğliq böladi. Bunday dvigatellar eng quvvatli elektr yuritmalarda işlatiladi. E.d.lar oçiq, berk va germetik turlarga bölinadi. Portlaşga xavfsiz E. d.lar ham bor. Bunday dvigatelning içida gaz portlaganda alanga taşqariga çiqmaydi. E.d.lar uyrözğorda, sanoat va transportda keng miqyosda işlatiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЭЛЕКТР ДВИГАТЕЛЬ — электр энергиясини механик энергияга айлантириб берувчи машина. Истеъмол қиладиган ток турига кўра, ўзгармас ток ва ўзгарувчан ток Э.д.ларига бўлинади. Ўзгармас ток Э. дларида валнинг айланишлар частотаси (сони)ни равон ростлаб туриш мумкин. Шунинг учун валнинг айланишлар частотасини тез-тез ўзгартириб туриш лозим бўлган ҳолларда шундай двигателлар ишлатилади. Ўзгармас ток Э.д, уч хил схемали: параллел уйғонишли, кетмакет уйғонишли ва арадаш уйгонишли қилиб ишлаб чиқарилди (расмга қ.). Ўзгарувчан ток Э.д. жумласига асинхрон электр двигатель, синхрон ва коллекторли двигателлар (қ. Коллекторли машина) киради. Асинхрон Э.д. энг кўп ишлатилади. Синхрон Э.д.да валнинг айланишлар частотаси истеъмол қилинадиган токнинг частотасига қатьий боғлиқ бўлади. Бундай двигателлар энг қувватли электр юритмаларда ишлатилади. Э.д.лар очиқ, берк ва герметик турларга бўлинади. Портлашга хавфсиз Э. д.лар ҳам бор. Бундай двигателнинг ичида газ портлаганда аланга ташқарига чиқмайди. Э.д.лар уйрўзғорда, саноат ва транспортда кенг миқёсда ишлатилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.